Afbeelding: Pexels

DEFENSIEBELEID EN KRIJGSMACHT

COVID-19 en de mondiale macht

LKOL DRS. L.C.J.M. PUNT

Versnelling ontwikkelingen

De belangrijkste conclusie die kan worden getrokken na driekwart jaar corona is dat centraal geleide regimes beter lijken te zijn in het op lokaal niveau indammen van een pandemie. Democratisch bestuurde landen, met inspraak van meerdere partijen, moeten steeds afgewogen besluiten nemen waarbij rekening wordt gehouden met ieders belangen. Hierdoor blijft het virus in de democratische landen doorgaan, terwijl in centraal geleide landen het virus gestopt lijkt. Met hierbij natuurlijk de kanttekening dat wellicht niet alle informatie over de situatie in de centraal geleide landen bekend is. Dit zet vraagtekens bij de huidige politieke systemen. Zelfs in Nederland zien we inmiddels centraal geleide tendensen door maatregelen die door de rijksoverheid worden afgekondigd. Corona kan daarmee wel eens het einde betekenen van het neo-liberalisme en de prelude zijn voor een nieuw politiek systeem.

Corona heeft een aantal reeds lopende ontwikkelingen versneld. De terugtrekking van de Verenigde Staten (VS) op het wereldtoneel is verder versterkt. Hierdoor zoeken landen die eerst vertrouwden op de VS naar nieuwe samenwerkingsverbanden en er ontstaan nieuwe, meer gefragmenteerde blokken. Een voorbeeld is de voortrekkersrol van Australië om als blok samenwerkingsverbanden tegen China in de regio aan te gaan.

Opkomende landen doen de economische balans verschuiven en deze landen eisen meer posities en dus macht op in grote internationale organisaties als de VN, de WHO en de WTO. In plaats van als één westers blok te reageren en daarmee te pogen de balans te houden, treden de VS alleen op en beconcurreren Europa en de VS elkaar. Hierdoor wordt de westerse stem in de internationale fora kleiner en die van China groter. De VS hebben zich zelfs teruggetrokken uit een aantal fora. Hierdoor fragmenteert de wereld verder en zijn er minder mogelijkheden om potentiële conflicten in de kiem te smoren. De verwachting is wel dat de VS onder de nieuwe president mogelijk een iets andere koers zullen gaan varen.

Stopt corona de globalisering? Dat is de vraag. Wat corona wel zichtbaar heeft gemaakt is dat globalisering niet alleen maar financiële voordelen heeft, maar ook maatschappelijke nadelen. Europa, maar ook andere gebieden, herdefiniëren welke industrie cruciaal is en brengen die industrie terug naar de eigen regio. Ook als dat betekent dat de producten wat duurder worden. De discussies over het delen van technologie en de maatregelen die daarop worden genomen, zorgen voor een verdere polarisatie tussen de machtsblokken. Vooralsnog lijkt Europa daarin tussen de strijdende partijen te staan. Economisch gewin strijdt op dit moment met zeggenschap in de wereld. Het besef lijkt te komen dat alleen rijkdom niet meer de dominante factor is. Om zeggenschap en daarmee welvaart voor langere termijn te garanderen is het noodzakelijk dat Europa op meer borden schaakt dan alleen het economische bord. Dit geldt ook voor het besef dat Europa meer en beter voor zichzelf moet zorgen op het gebied van veiligheid. De Defensievisie 2035 lijkt de prelude te zijn dat Nederland meer bereid is op veiligheidsgebied stappen te zetten naar een verdere Europese integratie.

Nederlandse krijgsmacht

De mondiale ontwikkelingen en de versnelling daarvan door corona hebben ook hun effect op de Nederlandse krijgsmacht. De crisis in maart/april en vervolgens in september/oktober heeft de Nederlandse maatschappij weer eens laten beseffen dat de krijgsmacht er met de derde hoofdtaak is voor iedere Nederlander. Ook de berichtgeving rondom China, Rusland, Wit-Rusland en nu Nagorno Karabach geeft de Nederlander niet het gevoel dat het stabiel en veilig is in de wereld. Het toenemen van het belang van de eerste hoofdtaak was reeds in gang gezet, maar dit belang neemt verder toe en vereist dat de Nederlandse krijgsmacht een hoge graad van operationele gereedheid heeft en snel inzetbaar is. Het besef is toegenomen dat een goede krijgsmacht noodzakelijk is.

Door terugtrekkende bewegingen van de VS binnen de NAVO is het besef toegenomen dat de Nederlandse krijgsmacht meer en beter verbonden moet zijn met andere Europese krijgsmachten. De signalen van een ontwikkeling naar de Europese defensie worden sterker en ook de discussie hierover neemt toe. Alle experts zeggen dat Nederland naar rato moet bijdragen aan militaire samenwerkingsverbanden, maar de politiek blijft daarin terughoudend. In de Defensievisie 2035 wordt helder uitgesproken dat Nederland in 2024 niet zal voldoen aan de afspraak van 2%, maar streeft op dat moment op het Europese gemiddelde te zitten. Dat komt de internationale geloofwaardigheid van Nederland en de Nederlandse krijgsmacht niet ten goede.

In de Defensievisie 2035, die is opgesteld met al deze ontwikkelingen in het achterhoofd, wordt helder naar voren gebracht dat de expeditionaire krijgsmacht eindig is en dat de krijgsmacht er (ook) weer moet zijn om de bondgenootschappelijke veiligheid te waarborgen. Nog opvallender is dat de eerste stappen worden gezet om het ‘Zwitserse zakmes’, dat geen wapen is, los te laten, maar de eerste stappen te gaan zetten richting specialisatie. Dit lijkt een visionaire ommekeer en kan betekenen dat een deel van de Nederlandse krijgsmacht onderdeel gaat zijn van een Europese krijgsmacht, dan wel een krijgsmacht van Europese landen. Om te voorkomen dat Europa een speelbal blijft van de andere wereldspelers zal de Nederlandse krijgsmacht een actieve bijdrage moeten leveren aan het Europese veiligheidsapparaat.