OPINIE - BUITENLAND

Ademnood

LKOL B.D. VICTOR A.C. REMOUCHAMPS EN KOL B.D. CHARLEF BRANTZ

Afbeelding: Wikimedia Commons

Met de toekenning door de Europese Commissie op 22 oktober van de Sacharov-prijs, de belangrijkste Europese mensenrechtenonderscheiding, aan de oppositie in Belarus, wilde de commissie vermoedelijk duidelijk maken hoezeer zij de inspanningen van de oppositie steunt. De prijs wordt toegekend voor de vrijheid van denken en het verdedigen van de democratische gedachte. De toekenning van deze onderscheiding roept echter een aantal vragen op.

Een prijs? Voor wie?

Ongeacht of men het beleid van de huidige regeringsleider president Loekasjenko nu wel of niet apprecieert, of vindt dat zijn herverkiezing niet volgens democratische regels is verlopen, deze toekenning betekent wel een inmenging in de binnenlandse politiek van een soevereine staat. Was de EU daar niet altijd mordicus op tegen? De vraagtekens die bij de toekenning geplaatst kunnen worden, kunnen nog scherper aangezet worden, als men bedenkt dat Brussel in de achterliggende jaren niet onwelwillend stond tegenover Loekasjenko’s toenaderingen naar het Westen. In die periode hebben waarnemers een krachtige afwijzing uit Brussel van Loekasjenko’s bewind node gemist. Het optreden bleef beperkt tot het opleggen van sancties en Loekasjenko is er met de hulp van Moskou in geslaagd om die sancties deels te omzeilen.

Een tweede vraag is wie de oppositie in Belarus gaat vertegenwoordigen om de aan de onderscheiding verbonden prijs van € 50.000 in ontvangst te nemen. Eén van de drie uit Belarus gevluchte oppositieleiders? Een derde vraag die gesteld kan worden is hoe deze geldprijs over de diverse oppositionele groeperingen verdeeld zal gaan worden en hoe het daar terecht zal komen. Wie bepaalt de verdeelsleutel, op basis van welke criteria en welk doel zou ermee gefinancierd kunnen worden? Ongetwijfeld is hier in Brussel over nagedacht en worden er bruikbare antwoorden voorgesteld. We zullen het zien.

Intussen in Minsk en omgeving

De situatie in Belarus wordt met de dag grimmiger en oude Sovjettijden herleven. De Loekasjenko-getrouwe autoriteiten in Minsk willen de invloed van de kern van de verzetsbeweging dempen, marginaliseren en zo mogelijk permanent elimineren. Vanzelfsprekend gaat dat gepaard met het schenden van mensenrechten. De VN is van plan om die schendingen te observeren en registreren, maar blijft vaag wat ze vervolgens daarmee wil gaan doen. De nationale berichtgeving is volledig onder controle van de regering en wordt door Loekasjenko’s getrouwen volgestopt met hele en halve leugens. Loekasjenko spant zich persoonlijk in om digitale informatiebronnen op te doen drogen door internetkanalen in handen te krijgen c.q. te blokkeren. Journalisten die anti-Loekasjenko artikelen en berichten publiceren, worden gearresteerd en in een donkere kamer voorlopig weggeborgen.

De nationale berichtgeving is volledig onder controle van de regering en is volgestopt met hele en halve leugens

De regering in Minsk heeft een scenario ontwikkeld om dissidenten te identificeren, hun verblijfplaatsen te traceren en vervolgens uit de Belarussische samenleving te filteren. De advocaat van Kolesnikova, Maxim Znak is gearresteerd en is in hongerstaking gegaan. Oleksandr Pylchenko, de verdediger van Viktor Babariko en Maria Kolesnikova, is zijn licentie als advocaat ontnomen. Processen worden alleen nog maar online gevoerd waarbij de rechter, de openbare aanklager en een verdediger worden getoond. Getuigen worden niet gehoord. Svetlana Alikseevich, één van de leden van de coördinatiecommissie die nog op vrije voeten was, kon op het nippertje aan een arrestatie ontkomen door naar Duitsland te vluchten. Sergei Dylevsky, die medio september na vijfentwintig dagen in de cel te hebben doorgebracht werd vrijgelaten, is het enige lid van de oppositie dat nog in Belarus vertoeft en demonstraties en protestacties niet meer vanuit een gevangeniscel hoeft te sturen.

Een digitale hulpkreet van een onderwijzeres uit Minsk van 17 november 2020 benadrukt onderstaande beelden met daarop het optreden van Loekasjenko’s veiligheidstroepen tegen demonstranten en protestacties: ‘…every Sunday it gets worse. This weekend, all metro stations were closed and the internet was turned off for eight hours. Genocide was committed in Perimen square….flashbangs now and I know what they are. I was there…1300 people were detained last Sunday, 1000 Sunday two weeks ….again they beat, maim, shoot, and mock. The prisons are full, everyone comes out with COVID-19. In Novaya Borovaya, the water has been turned off for three days…this region on the outskirts of Minsk is actively fighting against the authorities….they (Loekasjenko c.s.) refer to a (COVID-19) breakdown, a breakdown has been eliminated today, waiting for the laboratory results. Everyone understands that this is a bluff. And so it is everywhere’.

Het optreden van Loekasjenko’s veiligheidstroepen in beeld gebracht

Uit angst om gearresteerd of ontslagen te worden, steunen leidinggevenden van universiteiten en hogescholen geen demonstraties. Vermoedelijk heeft het ontslag van de rector van het Yanka Kupala nationale theater in Minsk, Pavel Latoesjka en de actrice Zoya Belokhvostik, die beiden openlijk hun steun betuigden aan de demonstranten, voldoende angst ingeboezemd. Kinderen van oppositieleiders, die aan het prestigieuze nationaal lyceum studeerden, werden van school gehaald en gearresteerd. Leraren worden verplicht om bij studenten het officiële regeringsstandpunt te verwoorden, desinformatie te verspreiden over de ontwikkelingen en het optreden van Loekasjenko te rechtvaardigen.

Veel grote ondernemingen hebben stakingscomités en hun leiders, zoals Sergy Dylevski, gearresteerd of de grens overgezet. Artsen hebben een verbod gekregen om mededelingen te doen over de behandeling van gewonde demonstranten. Sinds augustus hebben al drie mensen de dood gevonden als gevolg van het optreden van de veiligheidstroepen. Informatie hierover wordt gecensureerd. Ook wordt er jacht gemaakt op bekende sporters, zoals de biatlon atlete Darja Vladimirovna Domratsjeva.

Ademnood

Op deze manier probeert de regering van Loekasjenko de lucht uit de longen van de oppositie te persen, echter tot nog toe zonder doorslaggevend resultaat. Demonstraties, protestacties van de oppositie versus gewelddadige interventies van Loekasjenko’s veiligheidstroepen, gesteund door Moskou, kleuren nog steeds het dagelijkse leven in de grote steden. De strijd tussen de macht van de oligarchie en de kracht van de straat om de sleutel van het Onafhankelijkheidspaleis in Minsk duurt al maanden en het lijkt erop dat de veelkleurige oppositie nu in ademnood komt. Het dreigement van de oppositie, vermoedelijk gesterkt door steun uit Brussel, om een algemene staking uit te roepen als Loekasjenko niet vóór middernacht op 25 oktober zou aftreden, heeft weinig effect gehad. Het werd al snel duidelijk dat het ultimatum geen schijn van kans zou hebben. Dat werd daags daarna ook bevestigd. Hoewel duizenden studenten en ouderen opnieuw de straat opgingen en kleine groepjes stakers in een aantal fabrieken het werk korte tijd hadden neergelegd, bleven alle staatsbedrijven normaal functioneren en werd het dagelijks leven nauwelijks ontwricht.

De Russische president Poetin staat in de coulissen zijn zegeningen te tellen bij het observeren van de gebeurtenissen op Belarussisch grondgebied. Zal hij ingrijpen en zo ja, wanneer? Wat zullen de effecten van een interventie zijn? Hoe zal het Westen daarop reageren? Waarschijnlijk geruisloos. Welk lot wacht de oppositie? Gaan we een herhaling van het Maidan-oproer in Minsk beleven? Wanneer Loekasjenko inderdaad afgezet zou kunnen worden, wie zal dan het politieke roer in handen nemen? Wat zal dat voor gevolgen hebben voor de verhoudingen binnen en buiten de Russische Federatie? Is er dan sprake van een spillover effect als Loekasjenko gaat buigen in oostelijke of westelijke richting? Het is zeker voor de buitenstaander onduidelijk wie het armpjedrukken zal gaan winnen, maar zowel in het oosten als in het westen houdt men de adem in en worden de ontwikkelingen op Belarussisch grondgebied met een ongeruste blik gevolgd. De buurlanden van Belarus en Rusland houden de adem in en beginnen vermoedelijk nu in ademnood te verkeren.