PRIKKEN EN PRIKKELS

'Vechten voor de toekomst'

Keiharde keuzes of vage vergezichten?

Zat u ook zo met spanning te wachten op de nieuwe toekomstvisie van Defensie (Defensievisie 2035)? Dit is immers de kans voor onze bewindslieden om nog een krachtige boodschap achter te laten nu het huidige kabinet op zijn laatste benen loopt en de verkiezingscampagne al tersluiks is begonnen. Publicatie zou rond Prinsjesdag zijn, maar het liep even anders, het was toen blijkbaar nog niet goed genoeg! Wel zo handig, want nu hoefde de zittende regering er geen consequenties aan te verbinden in de ingediende begroting. Of was het corona dat ook hier roet in het eten gooide? Wat er ook gebeurd is, er ligt nu in ieder geval een toekomstvisie en dat alleen al is heldhaftig genoeg met een premier die tussen neus en lippen door lacherig opmerkt dat hij een visie niet echt nodig vindt…. De gekozen titel ‘Vechten voor een veilige toekomst’ zal dus wellicht niet op de buitenlandse vijand zijn gericht, maar eerder betrekking hebben op het politieke gevecht dat hiervoor nog moet gaan plaatsvinden.

Het kan natuurlijk alle kanten op de komende jaren, maar als we even terugkijken naar de realisatie van de voorlaatste toekomstvisie (‘In het belang van Nederland’) dan moet de verwachting niet te hoog gespannen zijn. Immers, van alle mooie frasen die er in dat stuk stonden is in de afgelopen zeven jaar weinig terecht gekomen, behalve een jargon dat overal wordt gebruikt, maar helaas niet toegepast. Neem nou zoiets als ‘informatie gestuurd optreden’ (IGO): de theorie is prachtig, wie over de juiste informatie beschikt heeft een groot voordeel op de tegenstander, weet waar welke middelen moeten worden ingezet om het juiste ‘effect’ (weer zo’n buzzword) [1] te bereiken.

Ook in ‘Vechten voor een veilige toekomst’ neemt dit weer een prominente plaats in. Maar de praktijk leert ons anders en dat het niet alleen om personeel en spullen gaat… Wie denkt dat we alle middelen die we hebben aangeschaft en eenheden die we voor IGO hebben opgericht ook daadwerkelijk kunnen inzetten of dat we onze troepen nu al van de juiste informatie kunnen voorzien voor toekomstig OGO, komt bedrogen uit. Zo zit het Open Source eskadron van JISTARC in ’t Harde min of meer werkeloos te wachten op een vorm van inzet om echt iets te mogen doen, evenals het Defensie Cyber Commando. Zonder ‘artikel 100’ mogen ze niets. Zelfs opleiden en op het internet oefenen is bijna onmogelijk, omdat ‘de wet’ volgens onze eigen (defensie-)juristen allerlei barrières opwerpt over schending van de privacy van de burgers die we nu juist geacht worden te beschermen. Of dit de juiste interpretatie van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) is wagen wij te betwijfelen, maar het is wel de wereld waarin Defensie nu leeft. Dus als u bijvoorbeeld denkt dat onze jongens en meisjes, die in Litouwen de Forward Presence van de NAVO verzorgen, intussen goed onderzoeken wat de Russen aan de andere kant aan het uitspoken zijn en wie zij daar eigenlijk tegenover zich hebben, dan moeten we u teleurstellen, ook dat mogen ze niet! Ze zouden de privacy van Russische staatsburgers eens kunnen schenden… Los van het uitlenen van specialisten en sensoren (van bijvoorbeeld JISTARC, DCC, 306 Sqn, commando’s, LIMC, onderzeeboten) aan de MIVD hebben deze eenheden grote moeite om tot zinvolle tijdsbesteding te komen, laat staan voorbereiding op inzet. Slecht voor de werving, slecht voor behoud van personeel, slecht voor de voorbereiding van de krijgsmacht, slecht voor ons imago (onze NAVO-partners geloven hun oren niet!) en uiteindelijk ook slecht voor de samenleving, want de taak om die te beschermen kan zo amper worden uitgevoerd. Triest maar waar, dat is de fuik waarin een wantrouwige bevolking en daarop reagerend parlement en regering is gezwommen. En als de nood aan de man/vrouw is, moeten we in alle eerlijkheid bekennen: Mensen, dit gaat fout! We zijn niet voorbereid, we hebben immers de noodzakelijke informatie niet, want dat mocht niet van u!!!.” ‘Vechten voor een veilige toekomst’ is dan ook vanuit dat perspectief een wrange titel.

Ook de MIVD, waarvan gedacht wordt dat die over heel wat bevoegdheden, is door de nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (WIV) uit 2017 in feite alleen maar verder beperkt (en de volgende WIV-evaluatiecommissie staat al weer voor de deur). Toezicht vooraf en toezicht achteraf, waarbij de beide commissies die zich daarmee bezig houden met elkaar wedijveren om de inlichtingendiensten beperkingen en administratieve hobbels op te leggen, conform ‘de wil van het volk’? Het is waarschijnlijk niet overdreven te stellen dat de honderden mensen die aan de MIVD zijn toegevoegd na allerlei terroristische aanslagen en conflicten in de wereld, vooral bezig zijn met het invullen van papieren die nodig zijn om de commissies van toezicht te bevredigen. Moeten we zo ‘Vechten voor een veilige toekomst’? En zo ja, kun je je afvragen of we met zulke wetgevers nog wel aan het bestrijden van ‘de vijand’ toekomen.

Waar hebben we het toch aan verdiend dat de samenleving ons niet vertrouwt? Hebben we massaal op onwettige wijze hun rechten geschonden? Zijn wij erop uit om de burgers als ‘Big Brother’ stelselmatig en grootschalig in de gaten te houden? (Terwijl ze doorgaans zonder schroom hun persoonlijke informatie koppelen aan bedrijven en instanties en hun privéleven etaleren op het internet.) Heeft de krijgsmacht ooit een staatsgreep voorbereid (kolonels genoeg immers)? Er is iets fundamenteel fout als de bevolking die we moeten beschermen ons nauwelijks armslag toevertrouwt om dat te doen. Het is als een bokswedstrijd waarbij ons één arm op de rug wordt gebonden. Hoog tijd om daar onze volksvertegenwoordigers eens op te bevragen: “waarom vertrouwt u ons niet genoeg zodat we uw belangen daadwerkelijk kunnen verdedigen?” De redactie vraagt zich af of onze staatsburgers wel goed zijn geïnformeerd over de situatie waarin we nu verkeren, waarbij hun belastingbijdrage wordt besteed aan capaciteiten die niet of nauwelijks mogen worden ingezet voor hun veiligheid. Wellicht iets om in het publieke debat aan te snijden, al heeft iedereen nu mogelijk iets anders aan zijn hoofd, want de agenda wordt nu door een virus bepaald. Het is geen gunstige tijd voor vergezichten en strategie, iedereen zit met mondkapje op aan de buis gekluisterd over de waan van de dag en hangt aan de lippen van ‘experts’, politici en derderangs BN-ers die er allemaal een mening over hebben.

Enfin, nog even en we moeten - met of zonder mondkapje - de nieuwe toekomstvisie gaan uitvoeren. Hopelijk ‘vechten’ onze bewindslieden er nog de nodige miljarden bij die nodig zijn om de visie te realiseren, maar of dat realistisch is nu de geldverslindende coronamaatregelen/-gevolgen iedere hoop op investeringen de grond inboren? Om de problematiek van de wet- en regelgeving op te lossen is in ieder geval weinig geld nodig, maar vooral politieke en maatschappelijke wil en realiteitszin. Zonder kosten toch capaciteitsvergroting, het kan toch niet mooier? Gelukkig is er voor de realisatie van de toekomstvisie ruim de tijd genomen, we hebben immers tot 2035. Poetin en Xi Jinping wachten wel even met schadelijke bedoelingen en de VS zorgen intussen vast voor rugdekking zoals ze dat al sinds de Tweede Wereldoorlog gewend zijn….

Wij kijken intussen vol verwachting uit naar de echte consequenties van deze Defensievisie die voor iedereen met een beetje verstand begrijpelijk is gemaakt met ‘infographics’. Wij dromen van de scherpe keuzes die worden gemaakt, ondersteund door de benodigde middelen, wet- en regelgeving om die keuzes om te zetten in concrete uitvoerbare doelstellingen, zodat we verder kunnen bouwen aan een geloofwaardige krijgsmacht. De redactie van Carré hoopt dat we niet weer eindigen in het gat tussen verlangen en realiteit, genaamd teleurstelling. U ziet, wij zijn een beetje cynisch, maar laten ons graag aangenaam verrassen en halen dan even enthousiast bakzeil in een toekomstige editie van Carré wanneer dit wel een fundamentele wending blijkt te zijn die door het Nederlandse electoraat omarmd wordt.

Eindnoot 1. Voeg naar believen de ons bekende ‘buzzwords’ toe: informatie-gestuurde, adaptieve, wendbare, veilige, diverse, toekomstbestendige, betrouwbare, veelzijdige, hoogwaardige, duurzame, betaalbare, responsieve, relevante, robuuste, professionele, innovatieve, aantrekkelijke, inclusieve, krachtige, samenwerkende, toekomstgerichte, genetwerkte….