OPINIE - BUITENLAND

Klotsende oksels

LKOL B.D. VICTOR REMOUCHAMPS KOL B.D. CHARLEF BRANTZ

De berichtgeving en verslaglegging over de recente ontwikkelingen in Belarus zijn vaak gekleurd en daardoor onbetrouwbaar. Het verwerven van informatie buiten de officiële mediakanalen is moeilijk, vergt tijd en energie en de verworven berichtgeving is vaak tegenstrijdig. Desondanks moet op basis van de beschikbare informatie getracht worden om, met behulp van van kennis van en inzicht in het krachtenveld, een beeld te schetsen van de machtssituatie in Belarus. Er is echter een maar, het effect dat de onlangs gestarte grootschalige Russische oefening KAVKAZ 2020 kan hebben op de politieke ontwikkelingen in Minsk en omgeving is nu nog niet te voorspellen.

Grassroots informatie

Dit artikel is samengesteld uit informatie die afkomstig is uit kringen rond de aanhangers van Loekasjenko, demonstranten, protestvoerders en waarnemers uit de Baltische staten. Ontwikkelingen in de nabije toekomst zullen moeten bevestigen in hoeverre die informatie betrouwbaar was en of wij geen slachtoffer zijn geworden van ordinaire propaganda-activiteiten.

Van links naar rechts: Kolesnikova, Krevsov en Rodnenkov

Een leeglopende ballon?

Westerse omroepen zenden nog steeds beelden uit van massa’s mensen die in de straten van grote steden in Belarus Loekasjenko voortdurend oproepen om zijn biezen te pakken en naar een zonnig en vooral vér land af te reizen. Die beelden onderstrepen het tijdelijke succes van die op het oog grote volksopstand. De vraag is echter wie die massa naar het door hen gewenste politieke eindpunt zal gaan leiden.

Svetlana Tichanovskaja werd op straat aangehouden en urenlang door de politie ondervraagd. Haar werd daarbij duidelijk gemaakt dat zij door haar acties haar kinderen in gevaar bracht. Zij vluchtte daarop naar Vilnius. Maria Tjepskala kon arrestatie ontlopen en vluchtte in eerste instantie naar Rusland, doch kreeg onderdak in Oekraïne.

Maria Kolesnikova werd samen met twee andere oppositieleden, Anton Rodnenkov en Ivan Kravtsov van de straat geplukt. Volgens de laatste twee werd Kolesnikova door veiligheidspersoneel naar de grens met Oekraïne vervoerd om te worden uitgewezen. Rodnenkov en Kravtsov zijn beiden al in Oekraïne gesignaleerd. De laatste drie deelnemers van de ‘Coordinatieraad’, Nobelprijswinnaar Svetlana Alexievich, inmiddels uitgeweken naar Duitsland, Maxim Znak, de advocaat van de gevluchte presidentskandidaat Viktor Babaryko en de advocaat Ilya Salei werden gearresteerd en bedreigd met vervolging als zij hun activiteiten niet zouden stopzetten.

De ‘Coördinatieraad’ is door de acties van Veiligheidstroepen formeel buiten spel gezet en het is onduidelijk wie op dit moment de massale anti-Loekasjenko beweging leidt. Vermoedelijk idealisten en activisten die vanuit duistere achterkamertjes de massa vooralsnog succesvol kunnen mobiliseren en sturen. Door demonstraties en protesten vreedzaam te laten verlopen wordt geprobeerd om te voorkomen dat de krijgsmacht ingezet wordt om rust en orde in de straten van de steden terug te brengen, waardoor de toestand onbeheersbaar zou kunnen worden. Het brute optreden van de veiligheidstroepen kan de stemming doen omslaan en net als in Kiev zouden demonstranten en protestanten naar (geïmproviseerde) geweldsinstrumenten kunnen grijpen. De kans op een ‘Belarus Maidan’ is dan groot en de politieke en sociale gevolgen zullen niet te overzien zijn.

Harde ingrepen

Volgens de evaluatie van die grassroots informatie is de kans groot dat de acties van de oppositie langzaam maar zeker aan het verzanden zijn. Hoewel de weersomstandigheden nog steeds gunstig zijn om honderdduizenden mensen op de been te brengen, wordt het steeds duidelijker dat het veiligheidsapparaat van Loekasjenko (politie en eenheden van het Ministerie van Binnenlandse Zaken/ OMON) carte blanche heeft gekregen om het anti-Loekasjenko oproer of zoals door de regering genoemd ‘onwettige demonstraties’ krachtig de kop in te drukken. Hun broze en vooral tijdelijke loyaliteit wordt voorshands royaal beloond en vooral OMON-leden plukken daar de vruchten van.

Onzichtbaar voor de doorsnee-journalist zijn een aantal stevige en verstrekkende maatregelen genomen:

  • Geregistreerde studenten die tijdens demonstraties worden gearresteerd, wordt de toegang tot de onderwijsinstellingen ontzegd;
  • Studenten die op filmopnames worden herkend, worden door ijverige politiebeambten van huis gehaald, ondervraagd en vaak gearresteerd met uitsluiting van de instituten als strafmaatregel;
  • Stakingsleiders en vakbondsvertegenwoordigers bij grote fabrieken worden door de politie gearresteerd en ontslagen;
  • Directies van grote bedrijven als raffinaderijen en fabrieken hebben zich achter deze maatregel geschaard;
  • Omdat de meeste georganiseerde betogingen in het weekend plaatsvinden, wordt vóór de te verwachte demonstraties het internet platgelegd. Veel kleine buurt-actiegroepen die in grote appartementsgebouwen wonen, verzamelen op binnenplaatsen voordat ze naar hun geplande route willen. Veel van die samenscholingen worden preventief door de politie aangepakt om deelname aan demonstraties te ontmoedigen. Die ingrepen gaan gepaard met veel machtsvertoon, extreem geweld en eindigen in arrestaties en registratie van deelnemers;
  • Medewerkers van de mediabedrijven worden geneutraliseerd (een net woord voor ontslagen) en vervangen of door stromannen van Loekasjenko of uit Rusland afkomstige ‘adviseurs’;
  • Werkgevers worden onder druk gezet om werknemers verdacht van anti-Loekenko gedrag te ontmoedigen;
  • Bedrijven die voor een staatslening opteren, moeten aantonen dat ze zich zullen conformeren aan de richtlijnen van de regering;
  • Onderwijzers en leraren worden verplicht hun leerlingen te overtuigen van de juistheid van de door Loekasjenko uitgezette koers en leerlingen worden onder druk gezet om thuis gedane anti-Loekasjenko uitspraken te melden aan de schoolleiding;
  • Er worden stevige boetes opgelegd voor het uithangen van een Wit-Rood-Witte vlag, het organiseren van kleine vergaderingen of bijeenkomsten;
  • Caféhouders die steun aan demonstranten toezeggen krijgen veiligheidstroepen op bezoek, die de aankleding van het etablissement grondig verbouwen;
  • Muzikanten die tjjdens informele bijeenkomsten musiceren, krijgen acht dagen arrest;
  • Charitatieve instellingen die demonstranten steunen krijgen een boete opgelegd.

Alexander Loekasjenko

De Wit-Rood-Witte vlag

Met een Russische toezegging van 1.5 miljard dollar heeft Loekasjenko de nodige adempauze gekregen

De spinnende kater in het Kremlin

Het lijkt er sterk op dat Poetin als de grote overwinnaar uit de arena zal stappen. Hoe de situatie zich ook ontwikkelt, Rusland spint daar garen bij. Nadat Poetin, op verzoek van Loekasjenko, zijn steun voor hem had toegezegd is Poetins grote wens tot verdere integratie van Belarus en de Russische Federatie een paar stappen verder gekomen. Met een financiële toezegging van 1.5 miljard dollar heeft Looekasjenko de nodige adempauze gekregen. En daarvoor zal hij stevig moeten bloeden. Maandelijkse gezamenlijke oefeningen van de twee krijgsmachten en huisvesting van Russische eenheden en staven op het grondgebied van Belarus als eerste aanloop naar de door Poetin gewenste militaire integratie. Moskou’s stromannen op belangrijke posities in de politieke structuur en het veiligheidsapparaat om de greep van Moskou op het dagelijkse reilen en zeilen in Belarus te versterken. Stappen die de bijl zetten aan de door het gros van de inwoners van Belarus gewenste verwijdering van Moskou.

Stap voor stap komt een verweving van de twee veronderstelde broederstaten dichterbij en dat toekomstbeeld zal bij de landen die grenzen aan een nakende Groot Russische federatie klotsende oksels veroorzaken. Tenzij…

De Volksbeweging is een doorslaggevende factor

….de Belarus volksbeweging die vooral door de internet jeugd via de digitale straat op snelheid wordt gehouden, zich ook naar andere delen van de voormalige Sovjet-Unie gaat uitbreiden om oude meesters uit hun pompeuze paleizen te jagen.

De ontwikkelingen in Kirgizië kunnen de opmaat voor zo’n ontwikkeling zijn. Tijdens onlusten in Khabarovsk in het uiterste oosten van de Russische Federatie demonstreerde het Kirgizische deel van de internet-jeugd tegen de arrestatie van de populaire regionale gouverneur Sergei Furgal. Tijdens die demonstraties onderstreepten Rood-Wit-Rode Belarussische vlaggen en borden met de tekst ‘Belarus’ dat jongeren in andere voormalige Sovjet-staten zich sterk verbonden voelen met de Belarussische volksbeweging. Een solidariteit die bevestigt dat de nieuwe, door het internet verbonden generatie, het Sovjet-credo van ‘Orde en Gezag’ naast zich neerlegt en de oude leiders zo snel mogelijk ten val wil brengen.

Dat kan Moskou niet over zijn kant laten gaan. Poetin is gedwongen om de onrust op het Russische grondgebied en aan zijn grenzen de kop in te drukken. Slaagt hij daar niet of slechts deels in, dan gaat het beeld van een stabiel en machtig Rusland, zoals Poetin dat de afgelopen jaren nadrukkelijk aan de buitenwereld verkocht, betonrot vertonen. De vraag is ook of Poetin het verbroederingsproces met Belarus gaat versnellen of Minsk nog enige tijd met rust laat om orde op zaken te stellen. Dat hangt af van de hardnekkigheid van de volksbeweging in Belarus en de successen van internet-jongeren in andere delen van de Russische Federatie.