Column duovoorzitters

Defensievisie 2035. Hoe kan defensie Nederland zo goed mogelijk dienen, mijn visie

door Ruud Vermeulen

Ik wil beginnen met twee opmerkingen te maken. Als eerste, dit zijn de eerste minister en staatssecretaris die zo eerlijk zijn en onomwonden toegeven dat defensie niet aan zijn grondwettelijke taken kan voldoen. Geen uitvluchten, eindelijk een politica die het toegeeft en ook de rekening op tafel legt.

Ten tweede, in vele media is er al commentaar geleverd op de visie, die geen visie zou zijn. Het is een kretenmixer over hoe je een defensieorganisatie zou moeten/kunnen inrichten. Echter, commentaar hebben is goed, maar doe het eens beter. Die uitdaging ben ik aangegaan.

Defensie kent drie taken, de bondgenootschappelijke verdediging, handhaven internationale rechtsorde en het ondersteunen van nationale operaties, bijvoorbeeld zoals nu bij het inrichten van teststraten. Een visie is voor mij een doel waar je naar streeft om je opdracht, je taken, uit te kunnen voeren. Ik ga dus uit van de taken en bepaal vanuit de taken het doel, de richting waarlangs de taken uitgevoerd zouden moeten worden.

Een bondgenootschappelijke verdediging wordt, per definitie, in gemeenschappelijk verband uitgevoerd. Het is logisch om dit in NAVO-verband te blijven doen. Alleen wij weten ook dat dit verbond ernstige slijtageplekken vertoont. Wanneer ik mij focus op de essentie dan vraagt de US van Europa niet om de NAVO op te geven, maar wel om eens zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen. Om US de mogelijkheid te bieden niet vast te zitten in Europa, maar zijn aandacht te kunnen richten op een andere brandhaard, namelijk Azië en specifiek de concurrentie aan te kunnen gaan met China. Met andere woorden, Europa houdt je eigen broek eens op en draag middels de NAVO naar vermogen bij aan het beschermen van onze Westerse wereld, onze vrijheid, onze democratische rechtstaten.

Aan de andere kant zien wij in Europa een allegaartje van nationale krijgsmachten die slecht kunnen samenwerken. Je moet hetzelfde materieel en daarmede dezelfde doctrines, dezelfde verbindingsmiddelen hebben om samen het gevecht te kunnen voeren. Wanneer je verschillende voertuigen en wapensystemen hebt, dan kun je elkaar onderling ook niet steunen met reservedelen, munitievoorraden en onderhoudspersoneel. De huidige aanpak kost goudgeld en levert militair gezien relatief weinig gevechtskracht op. Moet je hiervoor als land je soevereiniteit opgeven is dan de hamvraag In mijn ogen niet. Dat is niet aan de orde, het doel is eenheid van materieel en doctrine.

Maar ook dat iedereen zijn fair share draagt in kosten en het dragen van risico’s. Ik noem naar anderen die mij voorgingen dit “een krijgsmacht van Europese staten”. Dus expliciet heb ik het niet over een Europees leger, dan zou een supranationaal orgaan zoals de EU over de inzet beslissen. Ik laat ook niet de band met de NAVO los, maar Europa gaat wel zijn fair share leveren en dat wordt echt tijd. De visie voor militairen, burgers en politici zou dan moeten zijn “een krijgsmacht van Europese staten als een volwassen bondgenootschap binnen de NAVO”. De Amerikanen zullen dit omarmen.

De taak het handhaven van de internationale rechtsorde. Wij zien in onze omgeving een groot aantal conflicten opdoemen die rechtstreeks invloed hebben op Nederland en Europa. Met name in Midden- en Noord- Afrika en in het Midden-Oosten hebben wij de laatste jaren de grondslagen gelegd zien worden voor vele conflicten. Wij zien dat ISIS in Irak en Syrië bovengronds verslagen is, maar in de landen rond de Sahel juist in kracht toeneemt. Wij hebben gezien hoe de scheepvaart geterroriseerd geweest is door piraterij.

Wij zien ook dat door de klimaatverandering, het tekort aan water en een onstuimige bevolkingsgroei in Afrika, immigratie een probleem is geworden. En de vraag is welke visie hebben wij hierop? Wat vragen wij van defensie? Gaan wij alleen maar bommen gooien? Is ons doel trainingsmissies om de landen zelf hun problemen op te laten lossen?

Mijn beleving is dat deze landen gemarkeerd worden door een zwak bestuur. Dat corruptie een belangrijk deel van de economie is, de rechtspraak niet op orde en partijdig is. Dat de belastingheffing niet conform de wetgeving verloopt. De basis van het conflict ligt in zwak bestuur, overigens met respect voor de onderliggende bestuurscultuur van het betreffende land. Er is niet alleen een veiligheidsprobleem, er is een bestuursprobleem. De vraag is ook of ontwikkelingshulp het bestuursprobleem niet juist versterkt? Dezelfde vraag kun je in een aantal gevallen overigens ook stellen bij de hulp door defensie zoals in Mali.

Mijn visie is, je lost de problemen alleen op als je inzet op goed bestuur. Dus niet alleen de focus op veiligheid of ontwikkeling van de economie. Maar de integraliteit van de aanpak met zowel defensie, politie, douane, belastingdienst, rechtspraak en officieren van justitie. Alleen dan raak je het hart van het probleem. Daar moet je naar streven en natuurlijk lukt dat vaak pas op termijn. Dit zou de visie moeten zijn. Defensie tezamen met zijn partners.

De derde taak, de nationale operaties. De veiligheid van Nederland is een geïntegreerd vraagstuk. En waar het ene departement in de lead is, zoals bijvoorbeeld op het gebied van politietaken, zou het andere departement naar vermogen moeten steunen. Defensie steunt nu met het inrichten van teststraten. Ze zou ook de politie kunnen steunen wanneer er te veel agenten ziek thuis zijn.

Drugs komen met containers tegelijk in en door onze havens. Plaatselijk en tijdelijk een zwaartepunt leggen met alle diensten maakt het voor drugshandelaren veel meer risicovol. Laat het denken in zuilen eens los en ga mee in de aanbevelingen van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid o.l.v. oud-minister Hirsch Ballin; ‘departementen, ga met elkaar in overleg om samen de problemen op te lossen. Nederland kunnen wij alleen effectief en efficiënt dienen als je integraliteit nastreeft’. De visie zou dan kunnen zijn, “de regering denkt in effecten en werkt in departementale zuilen”.

Een goede visie zou vanwege de meervoudige taakstelling moeten prioriteren. Voor defensiematerieel is het vanwege de kosten noodzakelijk om dit voornamelijk te richten op materieel voor een grootschalig conflict. Indien echt noodzakelijk zal voor missies of het optreden in Nederland specifiek materieel moeten worden aangekocht, echter dit zijn uitzonderingen. Het beroepspersoneel van defensie is inzetbaar in alle drie de taken. Daarom is het ook beroepspersoneel. Maar ook hier ligt in opleiding en training de nadruk op de moeilijkste taak, de bondgenootschappelijke verdediging.

Als wij het over een visie hebben, een vuurtoren neerzetten. Dan zou bovenstaande voor mij, maar ik denk ook voor politici en burgers, voor de ons omringende landen maar ook voor de NAVO richting geven in het denken over de Nederlandse defensie in 2035.