Kaart: Wikimedia Commons/VN

OPINIE - BUITENLAND

Poetins jacht op voormalige kroonjuwelen

LKOL B.D. VICTOR A.C. REMOUCHAMPS KOL B.D. CHARLEF BRANTZ

Het oude continent Europa heeft de afgelopen jaren veel stormen het hoofd moeten bieden en sommige van die stormen dreigen het Westen de kop te kosten. Politiek en media zijn druk bezig om propaganda te voeren voor verschillende ontwrichtende ontwikkelingen en bewegingen: de toestroom van personen op zoek naar welvaart en welzijnsverbetering, energietransitie, inclusiviteit en diversiteit en aanpassing van de (inter-)nationale geschiedenis. De ‘kleine man’ in Moskou bekijkt die passeerbewegingen met glimmende pretogen en constateert tevreden dat politiek-correcte politici en liberale media hartstochtelijk de westerse samenlevingen in de geest van miljardairs als Soros en Gates naar de bestaansafgrond duwen.

Im Osten nichts neues

In Moskou hebben ze intussen niet stilgezeten. Poetin heeft zijn machtspositie immens versterkt met een wet die in april werd aangenomen en op 1 juli in werking is getreden. Zijn tentakels kunnen nu in alle geledingen van de Russische samenleving toeslaan. Buiten Rusland heeft hij zijn positie in het Midden-Oosten kunnen consolideren en hij probeert ook in het noorden van Afrika zijn greep te versterken. Dat proces verloopt, evenals de uitbreiding van de Chinese invloed, voorspoedig, aangezien het Westen druk bezig is tal van (binnen-)brandjes te blussen en het Rusland bij zijn activiteiten geen strobreed in de weg legt. In de Verenigde Staten (VS) heeft president Trump zijn eigen problemen die hem wellicht een tweede termijn kunnen kosten en de Democraten doen, ten koste van de welvaart en het welzijn van de doorsnee Amerikaanse staatsburger, er alles aan om een tweede Trump-termijn te verhinderen. En Europa? Dat probeert binnen dat spanningsveld de juiste kompasrichting te schieten voor het voortbestaan van de Europese Unie (EU).

‘De Russische Federatie is het product van duizend jaar geschiedenis die onze voorvaderen aan ons hebben doorgegeven en die zal worden veiliggesteld’. Die gevleugelde woorden sprak Poetin op 12 juni j.l. tijdens een interview bij de zendgemachtigde Rossyia, een door Moskou gecontroleerd televisiestation. Hij benadrukte ook dat de cohesie van de Russische Federatie verbonden is met ‘het geloof in God en de Russische taal’. In het achterliggende decennium is herhaaldelijk gebleken dat juist die Russische taal als hefboom wordt gebruikt om regio’s open te breken, waar etnische entiteiten, die het Russisch als voertaal hebben, naar eigen zeggen, zwaar onderdrukt worden. Het is oude koek en dus geen verrassing meer, dat de pijlen opnieuw gericht worden op de buurlanden waar het aantal Russisch sprekende inwoners, dat hoopvol naar Moskou tuurt, sterk is toegenomen [1].

Het is in Rusland grondwettelijk vastgelegd dat een inwoner van een van de Baltische staten, die het Russisch machtig is, zonder moeite een Russisch paspoort kan verkrijgen. Poetin onderstreepte in het eerder genoemde interview dat de staten die zich na de implosie van de Sovjet Unie hebben afgescheiden van Moskou, de morele verplichting hebben om die Russisch sprekende entiteiten [1] de vrijheid te geven zich weer onder de beschermende paraplu van Moskou te scharen. Een onverholen dreigement.

Belarus, Oekraïne en de Baltische staten kunnen hun borst weer natmaken

In een artikel dat verscheen in The National Interest (een door een Poetin-aanhanger gecontroleerd periodiek) en dat de Sovjet-Unie tijdens Tweede Wereldoorlog als onderwerp had, liet hij optekenen: ‘In de herfst van 1939 begon het proces van integratie van de Baltische landen. Een overeenkomst die volgens de geldende internationale wetgeving werd gesloten door de toenmalige wettige regeringen. Vilnius en de directe omgeving kwamen weer onder controle van Litouwen en de drie Baltische landen mochten hun regeringsorganen behouden’. Met die tekst gaf hij schaamteloos een draai aan de Stalinistische versie van de bezetting van de drie Baltische staten.

Poetin, die door de recente grondwetswijziging tot 2036 kan doorregeren, staat te trappelen om de geopolitieke status en de invloedsfeer van het Rusland van Peter de Grote te herstellen. Het is niet verrassend dat een schilderij van Tsaar Peter de Grote boven het bureau van Poetin hangt. Poetins standpunt is kraakhelder: de val van de Sovjet-Unie was de grootste geopolitieke vergissing van de twintigste eeuw, de gevolgen van die ramp moeten ongedaan gemaakt worden. Belarus, Oekraïne en de Baltische staten kunnen hun borst weer natmaken. In de nabije toekomst zullen ze ongetwijfeld opnieuw geconfronteerd worden met de nare uitwassen van die expansiewoede van Moskou.

Belarus en Oekraïne

Ondanks de gepassioneerde oproep van Aleksandr Loekasjenko, de president van Belarus, om te blijven streven naar een eigen identiteit, blijft zijn land een van de gemakkelijkste potentiële prooien van Moskou. Hoewel Loekasjenko voortdurend probeert de effecten van het verregaande samenwerkingsverband met Moskou te dempen, gebruikt Moskou die overeenkomst juist als breekijzer om twee vaste voeten op Belarussisch grondgebied krijgen.

Op 9 augustus jl. waren er presidentsverkiezingen. Bij het voltooien van dit artikel was de uitslag weliswaar nog niet bekend, maar de signalen tijdens de aanloop naar de verkiezingsdag bevestigden dat Moskou alle hybride instrumenten gebruikt en politieke en diplomatieke middelen inzet om zijn invloed in Belarus te verankeren. De uitslag van 9 augustus zal uitwijzen welke route Moskou moet volgen: de korte route - een Russische zetbaas in Minsk - of de langere route - voortzetting en intensivering van destabiliserende activiteiten om de randvoorwaarden voor een politieke zetbaas in Minsk te realiseren.

In Oekraïne is Poetin een paar stappen verder. De Russische taal is de verplichte voertaal in de bezette delen van Oost-Oekraïne en de leiding van de twee kleine vazalstaatjes is in Russische handen. Rusland beschouwt Oekraïne als een kunstmatig geheel, bestaande uit historisch niet bij elkaar horende gebiedsdelen, en ziet binnen die gedachte kansen genoeg om Kiev te destabiliseren en het uiteindelijke doel, het creëren van een federatie waarin het bindende element de Russische taal is, te bereiken. Een land dat zich dan zal uitstrekken van het uiterste zuidwesten van Oekraïne tot aan Wladiwostok.

Serieuze herhaling van zetten

Door de inmiddels bekend in de oren klinkende verdekte bedreigingen en de voor iedereen herkenbare pogingen tot destabilisering, wordt het duidelijk dat Poetin het Westen voortdurend probeert uit te manoeuvreren. De maatregelen die veel westerse landen hebben moeten nemen om de coronapandemie het hoofd te bieden, hebben de druk op nationale economieën dusdanig verhoogd dat groei is veranderd in krimp. Een substantieel deel van de lidstaten zal zijn belofte om in 2024 het nationale defensiebudget op het gewenste 2% bbp niveau te hebben, niet kunnen inlossen. De VS worden geplaagd door de inspanningen die partijen aan beide zijden van het politieke gangpad al jarenlang ontplooien om de macht naar zich toe te trekken en is gedwongen zijn voortrekkersrol in de westerse wereld voorshands in de kast te stoppen.

Door het mozaïek aan problemen dat nu op de overlegtafels in Brussel en Washington ligt, kan het Westen nauwelijks een rol spelen in het krachtenveld in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. De consequentie is dat de NAVO zal inboeten op haar geloofwaardigheid en het speelveld voor Moskou verruimd zal worden. De omstandigheden lijken voor Poetin ideaal om zijn favoriete zetten op het geopolitieke schaakbord tevoorschijn te toveren. Maar ook in Rusland groeit het verzet onder de bevolking.

Foto: Wikimedia Commons/premier.gov.ru