BOEKBESPREKING

Lopend vuur

Hoe de Amerikaanse revolutie de wereld in vlam zette 1775 - 1848

RECENSENT: LKOL B.D. P. DEKKERS

BOEKINFORMATIE

Oorspronkelijke titel: The expanding blaze Ondertitel: How the American Revolution ignited the world Auteur: Jonathan Israel Vertaling: Arend Smilde UItgever: Van Wijnen, Postbus 172, 8800 AD Franeker, 2020 Oorspronkelijke uitgever: Princeton University Press, Princeton (NJ, USA), 2017 ISBN: 978 9051 945 546 Prijs: € 59,90 (bol.com)

Inleiding

De Amerikaanse Revolutie die in 1775 begon markeert niet alleen het losscheuren van dertien Amerikaanse staten als kolonie van Groot-Brittannië, het was veel meer dan dat. De democratische principes van de founding fathers als Thomas Jefferson en Benjamin Franklin legden de grondslag voor de moderne democratie als staatsvorm. Deze revolutie en de Constitution, waren de inspiratiebron voor de grondwet in tal van andere landen.

Over de auteur

Jonathan Israel (1946) is een Brits geschiedkundige en was als hoogleraar moderne Europese geschiedenis verbonden aan de gerenommeerde universiteit van Princeton, New Jersey. Eerder was hij in Londen hoogleraar Nederlandse geschiedenis.

Lopend Vuur

Dit is een gewichtig boek, zowel letterlijk als figuurlijk. Als hardcover met ruim zevenhonderd pagina’s, verdeeld over eenentwintig hoofdstukken, geeft het een vrijwel volledig beeld van de ontstaansgeschiedenis van de Verenigde Staten (VS). Tegen alle verwachtingen in wisten de dertien staten zich dankzij een militaire overwinning op de Britse troepen zich af te scheiden van Groot-Brittannië. Een overwinning van een leger bestaande uit allerlei verschillende milities die niet gewend waren op te trekken tegen een gezamenlijke vijand en gaandeweg het ‘vak’ moesten leren. De superieur geachte Engelse legers waren bij nader inzien toch niet zo superieur als verondersteld, want de uitgezonden strijdmacht bestond grotendeels uit slecht gemotiveerde Duitse huurlingen. Als lezer met een meer dan gemiddelde belangstelling voor de VS besefte ik pas na lezing van dit boek hoe weinig ik eigenlijke wist van de eerste jaren van de Amerikaanse republiek. Zo was de strijd tegen de Britten niet zozeer een vrijheidsstrijd, een strijd voor onafhankelijkheid van een koloniserende mogendheid die het Britse empire was, maar veeleer een handelsoorlog. De zo geroemde Amerikaanse grondwet, gekenmerkt door democratische principes, vrijheden en scheiding der machten, daar was in het begin in het geheel geen sprake van. Integendeel, onder de opstellers van de Amerikaanse grondwet van 1787, vier jaar na het officiële einde van de oorlog, bestond geen behoefte aan uitbreiding van de participatie van de bevolking in het politieke leven. Het voornaamste doel was dat de macht in handen bleef van de zittende elites. Er was veeleer behoefte aan een sterk centraal gezag, omdat de overwinning van de dertien voormalige koloniën nog niet betekende dat er geen geschillen meer waren met buitenlandse mogendheden. En de oude koloniën vormden nog lang geen vanzelfsprekende eenheid; zo riep de staat Vermont de onafhankelijkheid uit, die werd gekenmerkt door een constitutie waarin als eerste staat de slavernij verboden werd. Het onafhankelijke Vermont bleef veertien jaar bestaan.

De auteur gaat uitvoerig in op alle aspecten van de Amerikaanse revolutie en de nasleep daarvan tot aan 1848. Daar behandelt hij het ontstaan van de grondwet, maar ook zaken als de afschaffing van de slavernij, die jaren later tot een burgeroorlog zou leiden. De meeste kenmerken van de latere grondwet van de VS zaten alleen verankerd in die van de staat Pennsylvania, waaronder de scheiding van kerk en staat, en de trias politica, de verdeling van de staatsmacht over drie onafhankelijke entiteiten: de uitvoerende macht, de wetgevende macht en de rechterlijke macht. In het verdere verloop van het boek gaat de schrijver in op aspecten als de status en de aandacht voor de inheemse bevolking, de reizen van de founding fathers, met name Benjamin Franklin, naar Europa waar zij probeerden steun te verwerven voor hun revolutie. De rol van Frankrijk was hier van grote betekenis, en in iets mindere mate heeft ook de Nederlandse republiek hier een rol gespeeld. Een uitgebreid register en notenapparaat completeren het geheel. Zoals gesteld, dit is een gewichtig werk. Eerder een studieboek dan een populairwetenschappelijke verhandeling over een gebeurtenis die het aanzien van de wereld voorgoed zou veranderen. Het laatste is de rode draad die door het boek heen loopt: hoe de Amerikaanse revolutie de wereld in vlam zette, iets dat zeker niet van een leien dakje ging.

Voor de lezer die meer dan gemiddeld is geïnteresseerd in de ontstaansgeschiedenis van de VS is dit boek zeker aan te raden. Verrijkt met honderden illustraties compleet met bronvermeldingen, verwijzingen en een register. Wrang om na lezing te moeten constateren dat de met zoveel moeite verworven nobele democratische principes, die onwrikbaar verankerd leken met hun checks and balances, nu een speelbal lijken te zijn geworden van een grillig politiek steekspel en onuitroeibaar lijkende polarisatie.