VAN DE VOORZITTER

Woke en cancel-cultuur versus de dialoog

BGEN B.D. J.L.R.M. VERMEULEN

In de maatschappij wordt al enige tijd de zogeheten woke-discussie gevoerd. Daarbij staat woke voor wakker worden en je bewust worden van actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Tegelijkertijd heeft er ook een cancel-cultuur de kop op gestoken.

Daarin wordt de wereld verdeeld in of goed of fout; er is geen nuance en geen dialoog meer. Je bent goed als je het opgedragen statement volgt of je volgt niet en dan ben je fout. De wraking via social media kan dan zelfs leiden tot fysieke bedreigingen. De komende tijd kunnen zich een aantal potentiële splijtzwammen gaan manifesteren met onwrikbare opstellingen, zoals het meerjarenonderzoek (MJO) over de dekolonisatieperiode in Nederlands-Indië (1945 – 1950), de film De Oost en het daarbij behorende lessenpakket voor de scholen en een boek van het NIMH over het KNIL. De discussie over de slavernij en de rol van Nederland hierin. Maar ook de tv-uitzending Molukkers in Nederland (NPO 2) over de manier waarop de Molukkers behandeld zijn, om er maar eens een paar te noemen.

De film De Oost gaat met name over het optreden van kap Westerling in Zuid-Celebes die met 125 militairen, 25 Nederlanders en 100 Molukkers, een gebied zo groot als Nederland moest pacificeren. De bevolking werd bedreigd door onruststokers die met veel geweld optraden tijdens de bersiap, een periode van uiterst gewelddadig optreden door Indonesische paramilitairen en bendes bestaande uit nationalisten die daar dood en verderf zaaiden. De Indonesische lezing was dat het hier ging om nationalisten en vrijheidsstrijders, die aan de overheersing door de Nederlanders een einde wilden maken. In de film zien wij dat Westerling op grond van inlichtingenrapporten, zonder vorm van proces, mensen executeerde. Westerling had echter slechts gedurende een beperkte tijd, van december 1946 tot maart 1947, een mandaat om op Zuid-Celebes contra-guerrilla en anti-terrorisme acties uit te voeren. De vraag of standrechtelijke executies werden uitgevoerd en of dit geweld paste binnen het mandaat en het al of niet juridisch juist zijn van deze aanpak zal nog vele malen worden gesteld. Wat zijn de lessons learned hieruit? Waar liggen voor nu de grenzen en waar zou de discussie over moeten gaan?

Allereerst en vooral: erken het verleden, duw het niet weg, maar beschrijf het in de juiste context. Vermijd de framing door betrokken partijen en wees bereid de lessen eruit te trekken. De tweede les is dat vanuit hun luie stoel mensen commentaar hebben op de toegepaste methodes. De moral high ground van de leunstoel, achter de kachel en op een veilige plaats, de toetsenbordkrijgers. Maar wat is onze echte high ground? En zou voldoende informatie daarbij kunnen helpen? Is het doden van terroristen geaccepteerd als de omstandigheden dit noodzakelijk maken, zoals destijds bij Bin Laden en zijn beveiligers. Deze dialoog in al zijn facetten, juridisch, maar vooral ook emotioneel, niet alleen verheven, maar ook op het niveau van gewone mensen willen en durven te voeren, dat zou in mijn ogen pas woke zijn: wakker worden. Dat helpt ons verder om op grond van ons verleden anders naar onze toekomst te kijken, als mens en mensheid te evolueren. Dus inderdaad wakker worden en kennisnemen van het verleden. Maar vooral ook: plaats het in die tijd. Verlaat bij het beoordelen en eventueel veroordelen die comfortabele luie stoel bij de warme kachel en zet het in de wereld van vandaag met de huidige reële ethische dilemma’s. Verdwaal niet alleen in moralistische hoogstaande principes, maar probeer je eens te verplaatsen in het gevoel als je moet opstaan uit je stoel bij een daadwerkelijk bedreiging.

Veel echte verzetsstrijders waren er niet in ons land tijdens de Tweede Wereldoorlog. En ik vrees dat er in de huidige tijd ook niet veel meer boven het maaiveld zullen uitkomen. Maar wellicht dat wij ze met deze dialoog kunnen kweken. Maar de cancel-cultuur gaat hier echt niet aan bijdragen, die splijt Nederland alleen nog maar verder.

Dus het principe van woke is prima. Wij moeten kennisnemen van ons verleden en op grond van dit verleden de ethische discussies van het heden voeren. Dat is goed en juist. Cancellen moeten wij met kracht afwijzen.

Erken het verleden, duw het niet weg, maar beschrijf het in de juiste context