OPINIE - BINNENLAND

Hybride oorlogvoering in tijden van corona

MARTIJN KITZEN

In tijden van nood leer je je vrienden kennen. Laat dat maar aan China en Rusland over. De ene na de andere lading vol mondkapjes en andere hulp vliegt de wereld over. Klap op de vuurpijl waren de beelden van een colonne Russische legertrucks die zich vanaf het vliegveld van Rome een weg baande naar het epicentrum van de epidemie in Noord-Italië. De boodschap laat weinig aan de verbeelding over. Jullie nieuwe partners staan onvoorwaardelijk voor jullie klaar! En dat terwijl oude bondgenoten als de Verenigde Staten (VS) de handen vol hebben aan hun eigen problemen en de landen van de EU met elkaar overhoop liggen over de economische aanpak van de crisis. Tijd om nieuwe banden aan te knopen en oude af te snijden?

Natuurlijk niet. Alle hulp is welkom, maar het is goed te merken dat er steeds meer bewustzijn ontstaat over het feit dat dit allemaal toch niet zo onvoorwaardelijk is als het in eerste instantie lijkt. Naast ergernis over ondeugdelijk materiaal en beschuldigingen van spionage, is er vooral veel ongenoegen over de manier waarop zowel China als Rusland hun inspanningen gebruiken voor propagandadoeleinden. Je moet het ze nageven, dat pakken ze grondig aan. In de berichtgeving in diverse media en met name online verbleken alle andere tekenen van internationale solidariteit, zelfs als die veel effectiever en grootschaliger zijn. Het doel van dit alles laat zich niet moeilijk raden. Ten eerste biedt dit een uitstekende kans om invloed uit te oefenen op individuele landen en zo waar mogelijk internationale samenwerkingsverbanden en bondgenootschappen te verzwakken. Dat vuurtje wordt nog verder opgestookt met behulp van een uitgekiende desinformatiecampagne. Trollen verspreiden geruchten die twijfel zaaien over de aanpak van het virus of de oorsprong ervan. Er zijn meerdere berichten in omloop die complotdenkers bevestigen in de gedachte dat het coronavirus een biologisch wapen is dat bewust wordt ingezet om de macht van bijvoorbeeld de VS of de EU te vergroten (en tegelijkertijd Rusland of China in diskrediet te brengen). Het zou het mooist zijn als dit al op korte termijn resulteert in het wegvallen van de steun voor sancties of handelsbeperkingen.

Ten tweede dient de uitgebreide berichtgeving over hulp aan andere landen een binnenlands politiek doel. In tegenstelling tot westerse democratieën steken de Russische Federatie en de Volksrepubliek China veel tijd en energie in het controleren van hun samenlevingen. Hoewel het autoritaire karakter van de regimes hen grote macht geeft, moeten ze altijd beducht zijn op binnenlandse onvrede. Dat is in mijn ogen overigens ook het zwakke punt van deze grootmachten. Het uitvergroten van hulp aan westerse landen is een mooie manier om de groeiende internationale status in beeld te brengen en daarmee de aandacht af te leiden van binnenlandse problematiek. Dat is op dit moment hard nodig. Zo is er in China bijvoorbeeld nog steeds onduidelijkheid over de precieze omvang van de coronacrisis en in Rusland lijkt de aanpak op alle vlakken tekort te schieten (terwijl het land ook al in een economische crisis verkeerde). Ik zie in beide gevallen een duidelijke behoefte aan goed nieuws.

In deze tijd van hybride oorlogvoering zal het voor velen onder u geen verrassing zijn dat Rusland en China de wereld naar hun hand proberen te zetten. De manier waarop ze dat doen tijdens de coronacrisis heeft echter tot gevolg dat dit nu ook leidt tot een ruimer besef hierover. Dat zou kunnen betekenen dat er een breder draagvlak ontstaat om tegenmaatregelen te nemen. Maar hoe geven we een impuls aan die strijd tegen beïnvloeding? Het moet hier gezegd worden dat Rusland en China de kunst grotendeels van het Westen hebben afgekeken. De Gerasimov-doctrine, in feite niet meer dan een toespraak van de gelijknamig Russische chef-staf uit 2013, is vooral een beschrijving van de westerse manier van optreden waarbij militaire macht in combinatie met andere middelen wordt gebruikt om invloed uit te oefenen. Hybride oorlogvoering is dus eigenlijk een westerse uitvinding, die vaak een gevolg is van ongecoördineerde en deels onbedoelde samenwerking tussen verschillende landen en andere actoren zoals internationale organisaties, NGO’s en het bedrijfsleven. China en Rusland als opkomende grootmachten hebben zich de doelbewust en gecoördineerde toepassing van deze strategie tot in de puntjes meester gemaakt. Bovendien bedienen ze zich daarbij van methodes die voor een democratisch regime onaanvaardbaar zijn. Bescherming tegen deze vorm van conflictvoering kan echter alleen maar als we onze eigen ‘hybride’ capaciteiten beter op orde hebben en dat vergt samenwerking in binnen- en buitenland. We zullen onze samenleving moeten wapenen tegen ongewenste buitenlandse inmenging en tegelijkertijd dient ook de internationale orde te worden veiliggesteld. De rol van de krijgsmacht beperkt zich daarbij niet tot afschrikking, maar zal zich actief moeten richten op bescherming van nationale belangen in binnen- en buitenland. Daarbij gelden militaire missies als middel bij uitstek om strategisch invloed uit te oefenen (waarover een volgende keer meer). Het is evenwel belangrijk dat we ons als militairen blijven realiseren dat we in de strijd tegen hybride dreigingen onderdeel zijn van een veel breder palet aan spelers. Gezien onze professionele achtergrond zijn wij echter de aangewezen partij om het groeiende bewustwordingsproces verder aan te jagen. Ik denk dat we het nog druk gaan krijgen.

Dr. Martijn Kitzen is Universitair Hoofddocent Krijgswetenschappen aan de Nederlandse Defensie Academie en voormalig officier.