Column duovoorzitters

Europa als voorbeeld?!

door Ruud Vermeulen

Je leest, hoort en ziet veel mijmeringen over het post-Coronatijdperk. En ook binnen de GOV|MHB en specifiek binnen de werkgroep Defensiebeleid en Krijgsmacht (D&K), worden actief beelden gedeeld. Voor die discussie wil ik ook graag een paar van mijn beelden aan het papier toevertrouwen.

De USA-aanpak van de Coronacrisis ontheft hen waarschijnlijk definitief van hun wereldleiderschap. De zeer snelle stijging van het aantal werkelozen, het beperkte sociale vangnet en het niet op orde hebben van een goede gezondheidszorginfrastructuur, raken de maatschappij hard en in haar kwetsbare delen. Maar ook het doorgeslagen aandeelhouderskapitalisme, waar de rijken snel veel rijker worden en andere mensen drie banen nodig hebben om financieel te kunnen overleven, wordt pijnlijk duidelijk. Er moet een eerlijkere verdeling van de welvaart komen. De tijd dat de VS voor ons het grote voorbeeld was, is, denk ik, voorbij. Overigens: de komende jaren zal de militaire macht van de VS nog steeds indrukwekkend zijn.

China kent een centraal geleide economie. Zij kan beschikken over een ongekend aantal, over het algemeen, goed opgeleide en goed gemotiveerde mensen. Ik vraag mij alleen af of men de niet meer sturende maar steeds meer (af)dwingende hand van de overheid nog accepteert als de economie zich blijft ontwikkelen. De vraag is ook of centraal gestuurde en -geleide maatschappijen al of niet de toekomst hebben. Zijn de voordelen van centrale sturing groter dan het mogelijke verlies aan creativiteit, weerstandsvermogen, ondernemerschap en ‘can-do’ mentaliteit? Ik persoonlijk blijf geloven in de veerkracht van vrije mensen en in de creativiteit van onafhankelijke en vrije geesten. Regionaal legt China al een zwaar gewicht in de schaal op politiek, economisch en militair gebied, maar ook wereldwijd zal China dit steeds meer gaan doen.

India zal zich ook zeker succesvol in deze machtsstrijd gaan mengen. Het land heeft een enorme bevolking, goede scholing en is ook nog Engelstalig. Het heeft een stabiele democratie, ondanks de recente problemen tussen Hindoes en Moslims. De groei gaat langzamer dan in China, maar het zal zeker zijn buurman naar de kroon willen steken. De twee grootste aanstaande politieke, militaire en economische grootmachten liggen naast elkaar en in Azië.

Rusland is een militaire wereldmacht. Echter, op grond van de grootte van haar economie, minder dan de helft van het BNP van Duitsland, is zij geen wereldmacht. Rusland komt wat dat betreft ook niet in de buurt. De bevolking krimpt. Rusland heeft nu ongeveer 142 miljoen inwoners. De VS daarentegen heeft meer dan 300 miljoen inwoners en de EU meer dan 400 miljoen. In het kader van duurzaamheid zullen de voor het BNP essentiële bodemschatten van Rusland structureel minder waard worden. Het heeft de omvang van de oude Sovjet-Unie nodig om te overleven als wereldmacht. Of kiest Rusland ervoor om zich bij de EU, China of India aan te sluiten?

En dan Europa. De laatste in het rijtje van potentials. Economisch is Europa de absolute wereldmacht van dit moment. Een ongekend experiment om een groot aantal verschillende oude sterke culturen, talen en economieën met elkaar te laten samenwerken. In deze precies het tegenovergestelde van China, dat deze samenwerking afdwingt en desnoods bevolkingsgroepen in kampen zet om ze in het gareel te dwingen.

Wij zien dat er binnen Europa sprake is van globaal drie blokken, Oost-, Noord- en Zuid-Europa, maar er is geen eenheid. Er liggen kloven in het denken over de invulling van de democratische waarden tussen de Oost-Europese landen en de rest van Europa en in economisch opzicht zijn er grote gevoelens van onbehagen tussen Noord- en Zuid-Europa. Het plan om middels ‘climate change’ iedereen te verenigen in een gezamenlijk doel, gaat zeker averij oplopen. Daarnaast heeft Engeland onlangs laten zien dat je niet alleen tot de Unie kunt toetreden, maar er ook weer uit kunt. Ook de bestrijding van de huidige crisis, de pandemie, is op nationaal niveau gevoerd. De EU heeft hier geen, of nauwelijks een rol in gespeeld. Waar er sprake was van overvolle ziekenhuizen en chaos in de Italiaanse gezondheidszorg, is er slechts beperkt sprake geweest van grensoverschrijdende hulp. Een gemiste kans zoals ook commissievoorzitster Von der Leyen moest toegeven.

In de Griekse crisis heeft Noord-Europa Griekenland de maat genomen. Zij heeft het land gedwongen de tering naar de nering te zetten. De oorzaak hiervan lag ook in het “voorliegen” van de andere landen, door bewust verkeerde cijfers te verstrekken. Maar de vraag is of Europa er ook voor gezorgd heeft dat er nu wel een toekomst is. Is het probleem opgelost? De vraag is ook: is alleen geld de oplossing of is dit het enige waarin politici en semipolitici zoals Knot, Draghi maar ook Rutte kunnen denken? De Noord-Europese oplossing, wij betalen voor de zuidelijke landen, komt intern steeds meer onder druk te staan.

Daarnaast speelt ook het migratieprobleem. De druk van met name Italië en Griekenland op de rest van Europa om hun ‘fair share’ te leveren in de immigratie, en de ultieme onwil van Oost-Europese landen om dit probleem mede op te lossen. Eigenlijk, als je ze zo op een rij zet, zijn het helemaal niet zoveel problemen. Ze worden alleen niet opgelost. Wij wachten op een crisis, dan worden er weer een paar zetten gedaan en vervolgens blijf het weer liggen. Maar de belangrijkste vraag is: hoe kunnen we deze problemen wel oplossen?

Europa is een wereldmacht. Dan moet zij ook haar verantwoordelijkheid nemen zowel op economisch als op militair gebied, maar minstens zo belangrijk ook op moreel gebied. Willen wij in dezelfde onvrijheid leven als de Chinezen? Je lost geen structurele problemen op met het schuiven van geld. Microkredieten zijn in mijn ogen veel effectiever dan zakken met geld. De Turkije-deal is een ander voorbeeld. De zakken met geld hebben hier niet gewerkt. Met geld alleen los je het probleem niet op, maar koop je tijdelijk de zaak af. Het heersende Neoliberalisme, het Angelsaksische aandeelhouderskapitalisme, moet in balans worden gebracht. De bevolking betaalt niet alleen de crisissen, maar moet ook meeprofiteren van de oplossing en de revenuen hiervan. In de afgelopen jaren zijn alleen de rijken nog rijker geworden. De armen hebben bij het stijgen van de welvaart er een baan bij mogen nemen. In wezen zouden wij het Angelsaksische economische model los moeten laten en moeten terugkeren naar het Rijnlandse model. Dat past moreel ook beter bij ons. Wederkerige solidariteit. Het is prima om Zuid Italië of Griekenland financieel te steunen vanuit Noord Europa, maar dan zullen er flankerend een aantal andere maatregelen genomen moeten worden in Zuid Italië en Griekenland om de heersende problemen op te lossen. En graag niet in crisistijd. Parasiteren is een doodzonde en dat mag en moet je uitspreken. De moraal van het verhaal: het gaat veel meer om emotie, om moraliteit, om inhoud en solidariteit in twee richtingen. En wij sturen nu alleen op geld. Met een sterk Europa is er een betere wereld mogelijk. Het unieke experiment zou wel eens de blauwdruk kunnen zijn voor een nieuwe wereldorde na de opkomst en doorbraak van China en India. Aan ons om dit mogelijk te maken. Het zou mooi zijn als Corona hierbij zou helpen.