VAN DE VOORZITTER

Centre of gravity

van rekenrente naar rekenrendement!


De laatste tijd zagen wij telkens weer de discussie over onze pensioenen hoog oplaaien, en terecht. Het gaat over ongelooflijk veel geld, ons geld, uitgesteld loon.

Door de regering, De Nederlandse Bank (DNB) en een aantal politieke partijen wordt de discussie zodanig geframed als ware het dat ouderen de pensioenen van jongeren zouden opeten. Waar kennen wij dat van, verdeel en heers? Bovendien is het pertinent onjuist. Hun boodschap: Ons pensioenstelsel is hopeloos verouderd, wij moeten hier afscheid van nemen. Wel begrijpelijk dat men dat zou willen, het gaat om zeer veel geld.

Onze jongeren lijden en zullen nog meer gaan lijden onder de sterk stijgende pensioenpremies, die niet alleen de hele loonsverhoging uit de nieuwe cao zullen doen verwateren, maar ook hun toekomstige pensioenuitkering zal uithollen. Vroeger was dit niet transparant, maar in de nieuwe Uniforme Pensioen Overzichten (UPO) zal dit direct zichtbaar worden. Veel geld betalen en weinig tot geen pensioentoename. Als je ons prachtige pensioenstelsel wil opblazen is dit de manier. De gepensioneerden hebben al een achterstand in indexatie van ongeveer 15%. Nu dreigen er ook nog kortingen. Bij een korting van 10% zullen de gepensioneerden dus bijna 25% van hun pensioen in de afgelopen tien jaar hebben afgestempeld. In een booming economie iemand een kwart van zijn inkomen afnemen, terwijl het kapitaal bij de fondsen verdubbeld is in die tien jaar. Dat is onhoudbaar, zou je toch denken. De terechte woede van de gepensioneerden is voelbaar. In het regeringsbeleid gaat het bij het inkomensbeleid om een paar procent erbij of eraf. In deze discussie gaat het voor jongeren én ouderen om vele procenten.

De inkomensmaatregelen van dit jaar omvatten drie miljard. De regering dwingt in het pensioendossier alleen al een stelselwijziging (doorsnee problematiek) af waarvan de kosten tussen de zestig en de honderd miljard liggen. Wel even door ons, de pensioengerechtigden, te betalen natuurlijk. Bij de verkiezingen van 2021 zouden de pensioenvoorstellen van de diverse partijen in mijn ogen dan ook het zwaartepunt moeten vormen voor ons stemgedrag. Dit gaat ergens over. Wij militairen kennen de term centre of gravity. Het dwingt je om de essentie te gaan zoeken. Waar gaat het nu eigenlijk om? Is ons pensioenstelsel verouderd, functioneren onze pensioenfondsen niet goed, wat is er nu eigenlijk aan de hand? En bij alles waar ik naar kijk kom ik telkens hetzelfde punt tegen, de rekenrente. Dit is de hobbel waar alles en iedereen over struikelt.

De regering en de DNB verplichten de pensioenfondsen om gebruik te maken van de rekenrente om hun verplichtingen vast te stellen. Echter, deze systematiek werkt niet meer.

In het huidige pensioenoverleg heeft minister Koolmees bovendien afgedwongen, en dat is ook in het pensioenakkoord vastgelegd, dat alleen in het geval dat men er niet uit zou komen, de methodiek van de rekenrente ter discussie gesteld zou mogen worden. Als de rekenrente het aangrijpingspunt, het centre of gravity, is dan moeten wij twee voorwaarden stellen. Allereerst de noodzaak duiden dat wij zonder een aanpassing van de methodiek van de rekenrente er niet uit kunnen komen. En anderzijds een goed alternatief aanleveren voor de rekenrente.

Rekenrente werkt niet meer

Voor wat betreft het eerste punt worden wij ‘geholpen’ door de ECB en haar president Draghi. Door het verder verlagen van de rente en het opkopen van staatsobligaties brengt hij de rente op staatsobligaties tot beneden de 0%. De rekenrente is net als de rente op staatsobligaties gebaseerd op de, mede door de acties van de ECB, dalende renteniveaus. Bij het berekenen van de verplichtingen van een pensioenfonds betekent dit, dat men door het omlaag brengen van deze rente, nog veel meer geld in kas moet hebben. Terwijl de basis onder ons pensioenstelsel juist wordt gevormd door de gedachte dat alleen door beleggen van het ingelegde vermogen een goed rendement, en dus een goed pensioen kan worden verkregen. Pensioenfondsen beleggen tegenwoordig dan ook voor minimaal de helft in zakelijke waarden.

De maatregelen van Draghi leiden er ook toe dat de premies voor de pensioeninleggers gaan stijgen tot wel 30% van het inkomen en mogelijk zelfs meer. Draghi blaast hiermee niet alleen ons pensioenstelsel en ons pensioencontract op zoals de overheid en de DNB ons dat willen doen geloven, maar de methodiek van de rekenrente. Dit laatste is de echte boodschap en niets anders. Alleen, men wil dat niet horen.

Het alternatief

In de vorige eeuw belegden pensioenfondsen in staatsobligaties en behaalden hierover een gemiddel drendement van zeven procent. Genoeg om met een acceptabele premie een goed pensioenresultaat te bereiken. Tegenwoordig is de rente op obligaties bijna nul of zelfs negatief. Daarom beleggen pensioenfondsen nu veel meer in aandelen en behalen zij al veel jaren de gewenste zeven procent. De rekenrente is daardoor een instrument uit de vorige eeuw. Hij paste bij de beleggingsmix uit die tijd.


Een methodiek gebaseerd op basis van alleen rendement op aandelen is onzeker; ‘rendementen uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst’. Dit geldt overigens onverkort dus ook voor de rente, zoals wij net gezien hebben.

De Vakcentrale voor Professionals (VCP), de centrale waar de NOV actief deel van uitmaakt, heeft daarom een systematiek ontwikkeld die meer in het huidige tijdsgewricht past, het ‘rekenrendement’ genaamd, waarbij de grondslag uit een prudent rendement bastaat. Wordt er een hoger rendement behaald dan wordt dit, gespreid over meerdere jaren, voorzichtig tot uitbetaling gebracht. Is het lager dan wordt er, eveneens gespreid over jaren, gekort. Zijn er grote langdurige schokken, zoals oorlogen, dan vindt er een nieuwe afweging plaats. Simpel en prudent, maar ook fair. Als de economie goed loopt wordt er geïndexeerd. Indien niet, dan wordt er gekort, net zoals bij alle andere Nederlanders het geval zal zijn.

De pensioendiscussie kent heel veel aspecten en men ziet door de bomen het bos vaak niet meer. Het volgende artikel van een van onze leden gaat eveneens over de pensioenproblematiek. Ook hier ziet u een veelheid van factoren die een rol spelen en waar voor- en tegenstanders al of niet met argumenten hun tanden in kunnen zetten. Mijn boodschap is eenvoudig en eenduidig:

de regering, DNB en een aantal politieke partijen gijzelen onze pensioenen en de pensioenfondsen door het vasthouden aan de rekenrente. Dit, terwijl er een goed alternatief is. Over anderhalf jaar zijn er verkiezingen. Dan is het woord aan u. De uitkomst van het pensioendebat, rekenrente of rekenrendement, zal voor mijn stem richtinggevend zijn.

Wij zullen u overigens al veel eerder vragen het verzet tegen het vasthouden aan de rekenrente te steunen.


Pensioen is ons uitgesteld loon en is niet van de regering, DNB of van politieke partijen.De methodiek van rekenrente is passé.

Deel dit artikel op uw social media