Over moeilijke onderwerpen

Regels of regelen?

Bijna tien jaar geleden begon ik met het schrijven van deze columns in het PRODEF bulletin. De eerste ging over paarse krokodillen en was een opmaat naar een serie over de uitwassen van bureaucratie. Ik had toen niet echt de illusie dat ik, met het beschrijven van de dwaasheden van alledag, een bres kon slaan in de Kafkaëske wereld die het Ministerie van Defensie aan het worden was. Maar ik had wel de hoop dat ik de zaadjes kon planten die, op lange termijn, de oplossing zouden bieden. Of dat gelukt is kan ik helaas niet bevestigen..



door Peter van Maurik

Wat zeker wel lukte was om uw herkenning, en deels erkenning, te krijgen. Uit de vele, grotendeels positieve, reacties bleek dat ik niet de enige was die Defensie de verkeerde kant zag uitgaan. Het is leuk om zulke reacties te krijgen. Natuurlijk realiseer ik me dat ik de negatieve reacties niet zou horen, of slechts zeer zeldzaam. Ze zijn er wel geweest, ik ben ook wel gewaarschuwd dat men in bepaalde kringen mijn bloed wel kon drinken. Dat laatste is jammer, want het ligt niet aan mensen. Het is de organisatievorm die tot problemen leidt, slechte mensen zijn er nu eenmaal te weinig om de problemen mee te kunnen verklaren.


Maar de vraag blijft of Defensie er nu beter voor staat? En het antwoord zal ik u in de volgende, en mijn allerlaatste, column geven. Het zal u misschien verbazen, maar ik zal er verrassend positief over zijn. Helaas kan ik dat niet zijn over het bureaucratisch gehalte van het ministerie. Dat is alleen maar erger geworden en ik zou daarom nog vele jaren kunnen doorgaan met het beschrijven van de onzin. Zelfs nu ik zelf de actieve dienst heb verlaten hoor ik de idioterie nog dagelijks. Ik heb zelfs vanbuiten Defensie kunnen ervaren hoe stompzinnig, en vooral ondoelmatig en ineffectief, de regels zijn geworden, bij de gehele overheid overigens.


Hoe het komt, dat die regeldrift maar blijft groeien, blijft een uitdaging om te verklaren. Ik ben namelijk nog helemaal niemand tegengekomen die vindt dat het goed gaat. Zelfs niet op het allerhoogste niveau. Maar waarom verandert er dan niks? Ik vrees dat het rationeel ook niet te verklaren is. Alleen emotie kan deze dwaasheid verklaren. Het is vooral angst die deze drift blijft voeden. Angst om het fout te doen, angst om afgewezen te worden, angst voor nieuwe dingen en angst om het bekende achter je te laten. Het is dezelfde angst die ervoor zorgt dat mensen die zich ongelukkig voelen in bekende omstandigheden daar niet uitstappen. Immers de onbekende wereld voelt veel onveiliger. Angst is het, niets meer dan dat.


Regels blijken een heerlijke placebo om die angstgevoelens te onderdrukken en de daaruit volgende inactiviteit te rationaliseren. Ik heb er op vele manieren op gewezen. De essentie blijft dat opstaan en op weggaan risico’s met zich meebrengt. Dan is, “Ik kon niet anders, want het mocht niet van…” een makkelijke uitweg. Vult u op die puntjes maar in wat u wilt; procedure, richtlijn, wet, manager, protocol. Tja, het was niet jouw schuld toch? Of op zijn minst niet helemaal jouw schuld. En dus voel je de pijn ook niet, het verlies komt niet binnen. Dat het verlies moet worden geleden door de werkvloer of door nabestaanden ervan maakt het makkelijker. Je hoeft ze niet in de ogen te kijken. Dit is nu Kafka in zijn meest zuivere vorm.


.Als je het zelf had mogen regelen had je het vast niet zo gedaan. Maar ja, dat mocht niet, want de organisatie had het zo georganiseerd dat er nooit iemand kan zijn die ergens voor verantwoordelijk is. De regels zijn bedoeld ervoor te zorgen dat niemand zomaar iets kan regelen. Er is altijd wel iemand die kan zorgen dat: “Nee”, het antwoord zal zijn. En als je het zelf niet mag regelen, dan wordt het onmogelijk om je er volledig verantwoordelijk voor te voelen. Zelfs al zou je al die regels kennen.


Simpel gezegd; meer regels, hoe moeilijker iets te regelen is. Mocht je toch iets hebben geregeld en gaat het fout dan is er altijd wel een regel die zegt dat het niet mocht. Dat is waar regels goed in zijn, aangeven wat niet mag. Regels die zeggen wat er wel moet, zijn namelijk nog onmogelijker. Omdat ze zelden aangeven ‘hoe dan’. Voor dat ‘hoe dan’ heb je namelijk die regelaars nodig en dat is een beetje eng. Regels zorgen ervoor dat er niks gebeurt of te laat. Dat is in ons vakgebied bijna altijd fout, en dan hang je. En dus…., ZUCHT.