Een MQ-9 Reaper op Holloman AFB in Nieuw-Mexico in het zuiden van de VS. [Riekelt Pasterkamp]

OPINIE - BINNENLAND

MQ-9 Reapers 'ingepakt’ naar Leeuwarden

RIEKELT PASTERKAMP

De luchtmacht krijgt vier onbemande MQ-9A Reapers van het type Block 5. Het kwartet wordt ondergebracht bij 306 Squadron (306 sqn) op vlb Leeuwarden. De vier toestellen worden gebouwd door het Amerikaanse General Atomics Aeronautical Systems voor 123 miljoen dollar.

Riekelt Pasterkamp (1962) is freelance journalist met als specialiteit Defensie en Veiligheid. Hij publiceert in diverse dagbladen en magazines. Over de Nederlandse missie in Afghanistan schreef hij de boeken Uruzgan (2007) en Thuisfront Uruzgan (2010). Het artikel over de MQ-9 Reaper onbemande verkenningssystemen werd eerder geplaatst in meerdere op de luchtvaart en industrie gerichte bladen, en werd voor Carré geactualiseerd door de commandant 306 sqn, lkol Roddenhof.

Arriveert nog dit jaar de eerste Reaper na een non-stopvlucht over de Atlantische Oceaan op vlb Leeuwarden? Eenzelfde scenario als met de Nederlandse F-35 die in mei 2016 voor de eerste keer vanuit de VS de plas overstak naar Leeuwarden? De commandant van 306 sqn, lkol-vlieger Boudewijn, ‘Bout’, Roddenhof, corrigeert het beeld. ‘Onze Reapers zullen niet zelf een trans-Atlantische vlucht gaan maken, maar komen ingepakt. Aflevering hangt af van verloop van de productie-, test- en acceptatievluchten in de VS’. Of dat in 2020 gaat lukken, durft Roddenhof niet te zeggen. ‘De tijd zal het leren’. De overste kijkt tevreden terug op 2019. ‘De eerste crews zijn opgeleid, net als de eerste technici. Het sqn is verder gegroeid en onze MQ-9’s zijn in productie. In Leeuwarden hebben we vanuit de analyse-cel al honderden missies ondersteund’. Begin dit jaar vertrokken er weer zes 306-medewerkers om in Amerika hun technische MQ-9 opleiding te volgen. Dat vindt plaats bij de 174th Attack Wing van de New York Air National Guard (ANG) op Hancock Field in Syracuse, in de staat New York.

Amerikaanse militairen bij een (bewapende) MQ-9 Reaper op Holloman AFB. [Riekelt Pasterkamp]

C-306 Squadron, lkol Boudewijn ‘Bout’ Roddenhof. (Foto: Mediacentrum Defensie, Jasper Verolme)

Klaar

In mei 2019 meldde het ministerie van Defensie dat de eerste twee bemanningen klaar zijn voor de inzet met de MQ-9. Twee vliegers en twee sensor-operators kregen hun diploma. Ze voltooiden hun opleiding bij de US Air Force (USAF) op Holloman Air Force Base (AFB) in New Mexico. Nederland heeft een systeem aangekocht bestaande uit vier Reapers, vier grondstations en een simulator. De voor Nederland bestemde toestellen zullen vooralsnog niet bewapend worden. Het toestel is met een lengte van ruim 11 meter, spanwijdte van 20 meter en hoogte van bijna vier meter behoorlijk groot. Omwille van een goed contact met het toestel via de line of sight datalink zal er op Leeuwarden niet met het toestel van de hangaar naar de startbaan getaxied gaan worden, maar wordt het voor en na elke vlucht gesleept. Het toestel wordt gevlogen door een vlieger en een sensor-operator die vanuit het grondstation, gezeten achter een aantal computerschermen, het toestel besturen en de sensoren bedienen. Het toestel kan overal ter wereld worden ingezet, de grondstations zijn mobiel en kunnen met vrachttoestellen vervoerd worden. Met de Reaper beschikt Nederland weer over luchtverkenningscapaciteit die overal ingezet kan worden. De toestellen gaan registraties dragen in de M-reeks, te beginnen bij M-001.

Het 306 sqn werd in 2018 heropgericht nadat het in 2010 in de VS was ontbonden. Het sqn heeft achtereenvolgens met de F-84E/G Thunderjet, RT-33A, RF-84F Thunderflash, RF-104G Starfighter en de F-16 gevlogen. Het heeft diverse thuisbases gehad in Duitsland (RAF Bückeburg en Laarbruch) en in Nederland (vlb Deelen, vlb Twenthe en vlb Volkel). Van 2007 - 2010 was het squadron nog als opleidingseenheid geplaatst in de VS, op Springfield Air National Guard Base (ANGB) in Ohio (VS) en nu, sinds de heroprichting in 2018, op vlb Leeuwarden. Het sqn had in november 2019 de eer om bezocht te worden door Koning Willem-Alexander die een missie live kon meemaken. Hij werd hierover uitgebreid geïnformeerd in de processing, exploitation and dissemination (PED) cel. In deze ruimte worden analyses gemaakt op basis van data van onbemande vliegtuigen. Het analyseren van beelden uit het Midden-Oosten en Afghanistan doen deze analisten bijna dagelijks vanuit hun goed beveiligde gebouw op Leeuwarden. Defensie publiceert dat ook regelmatig in haar weekoverzichten: ‘De beelden zijn gemaakt door een onbemand vliegtuig. In de strijd tegen ISIS en ter ondersteuning van de missie Resolute Support maakt de eenheid op basis van de verzamelde informatie inlichtingenrapporten’.

Vliegers en sensor-operators voltooien hun opleiding bij de US Air Force op Holloman AFB. [Riekelt Pasterkamp]

De RT-33A uit de jaren vijftig en zestig voerde ook een M-registratie (NIMH)

De zogenaamde graphic van de MQ-9 Reaper (Foto: CLSK)

Onderdelen

Nederland is tot nog toe de enige van de huidige gebruikers waar de vliegtuigmonteurs in meerdere specialismen worden opgeleid op de MQ-9. Andere naties leiden hun onderhoudspersoneel op in slechts één specialisme. Sleutelen aan dit nieuwe verkenningsvliegtuig is anders dan aan welk conventioneel vliegtuig dan ook. In zekere zin is het zelfs makkelijker, volgens Operational Logistic Coordinator MQ-9 sgtmaj Harrie. ‘Eigenlijk is het een heel eenvoudig, onderhoudsvriendelijk vliegtuig. Het heeft veel minder onderdelen omdat alles, behalve de motor, elektrisch wordt aangedreven’, vertelde hij in het luchtmacht magazine De Vliegende Hollander. ‘Bovendien zit bijna alle avionica daaronder’, zegt hij, wijzend naar de bult voorop het toestel. ‘Met uitzondering van de elektrische servo’s die de stuurvlakken aandrijven. Dat alleen al werkt zoveel makkelijker dan bij een F-16, waarbij de techniek verspreid zit door het hele toestel’. Daarbij is de Reaper met zijn maximum startgewicht van 4750 kilo ook nog eens een buitengewoon licht vliegtuig. Het toestel is bijna geheel vervaardigd uit koolstofvezel. Ter vergelijking: een F-16 is qua afmetingen ongeveer gelijk, maar weegt 11.000 kilo. ‘De Reaper hoeft veel minder g-krachten te ondergaan dan een jachtvliegtuig, dus kon het van lichter materiaal worden gebouwd’, beredeneert Harrie. ‘Mede daardoor kan het toestel ook nog eens 18 tot 24 uur onafgebroken in de lucht blijven’.

Technici worden opgeleid bij de 174th Attack Wing van de New York Air National Guard (ANG) op Hancock Field in Syracuse, New York (Foto: Mediacentrum Defensie, sgt Jan Dijkstra)

Wat ook in gewicht scheelt, is de cockpit die bij dit onbemande vliegtuig ‘gewoon’ op de grond staat. Lekker makkelijk qua onderhoud, zou je denken. ‘Dat is het enerzijds zeker’, beaamt de avionica-expert in De Vliegende Hollander, ‘want je hoeft je niet in allerlei bochten te wringen om ergens bij te kunnen. Maar anderzijds is de techniek iets ingewikkelder. Het Ground Control Station (GCS) zoals we de cockpit op de grond noemen, moet namelijk wel helemaal in verbinding met het toestel staan. Bij een conventioneel vliegtuig is alles met kabels en snoeren aan elkaar verbonden, bij de MQ-9 ben je afhankelijk van een goed bereik tussen het toestel en het GCS via lokale antennes en de satellietverbinding. Technisch gezien is dat een extra uitdaging. De samenwerking met de afdeling Communicatie en Informatica Systemen (CIS) van de vliegbasis is hierbij erg belangrijk, aangezien zij de netwerken en satellietsystemen op de grond onderhouden’.

Behoefte

Het CLSK zegt al heel lang behoefte te hebben aan onbemande toestellen. Luchtmachtpersoneel liep de afgelopen jaren de deur plat op Holloman AFB in New Mexico, de Reaper-hoofdstad van de VS. In maart 2014 was de toenmalige C-LSK, lgen Sander Schnitger in de woestijn. ‘Als Defensie de Reaper koopt, krijgt het daarmee een belangrijk platform om inlichtingen te verzamelen. Dat is in deze tijd zeer belangrijk bij de missies die Defensie voor Nederland uitvoert’, zei hij destijds.

Al in 2013 wilde Nederland vier toestellen kopen voor zo’n 250 miljoen euro, maar dat werd jaren uitgesteld vanwege de slechte financiële situatie. In de verkiezingscampagne van 2017 liet ook toenmalig CDA-leider Sybrand Buma zich uit over de onbemande vliegtuigen. Hij vond het ‘van de zotte’ dat het nog jaren moest duren voor Nederland investeert in de toestellen. Nu krijgt hij als burgemeester van Leeuwarden de onbemande kisten binnen zijn gemeentegrenzen.

Het langeafstandsverkenningsvliegtuig maakt met twee toestellen wellicht dit jaar zijn intrede bij de luchtmacht. Naar verwachting worden de andere twee reeds aangekochte systemen in 2021 geleverd. [Mediacentrum Defensie, sgt Jan Dijkstra]

Snelheid

Dankzij een motorvermogen van 900 pk kan het toestel een snelheid van 440 kilometer per uur bereiken. De brandstofcapaciteit is 2215 liter en het toestel kan 1700 kilo aan bewapening meevoeren, zoals Hellfire-raketten en Joint Direct Attack Munitions (JDAM). Wereldwijd is er veel kritiek op bewapende drones, die onschuldige burgerslachtoffers zouden kunnen maken. De vier toestellen die Nederland koopt zijn echter onbewapend en zullen worden ingezet voor het verzamelen van informatie. De toestellen zijn daarvoor uitgerust met een geavanceerde radar en diverse high definition (HD) camera’s. Met de laser in de camerabol kunnen eventueel doelen aangestraald worden voor andere wapensystemen, zoals de F-16 of F-35, om zo het doel met behulp van precisiewapens uit te schakelen. Naar aanleiding van een door VVD-kamerlid André Bosman ingediende motie, heeft staatssecretaris Barbara Visser van Defensie de Kamer laten weten de benodigde vervolgstappen, om de Nederlandse Reapers te bewapenen, te gaan onderzoeken.

Konvooien

De Reaper is primair een expeditionair systeem, bedoeld om inlichtingen te verzamelen voor uitgezonden eenheden of een coalitie. Ook kan de Reaper grondtroepen ondersteunen, bijvoorbeeld door konvooien te begeleiden. Vanaf grote hoogte kunnen Reapers in de gaten houden wat er op de grond gebeurt. Dat kan bij buitenlandse missies, maar ook in Nederland, bijvoorbeeld door het verzamelen van informatie ten behoeve van eventuele rampenbestrijding.

Op vlb Leeuwarden komen grondstations te staan. Twee personen zijn voldoende om een toestel te besturen. Het maakt daarvoor niet uit waar ter wereld de Reaper zich bevindt. De toestellen kunnen vierentwintig uur per dag onder vrijwel alle omstandigheden opereren. Overigens is de Reaper geen primeur voor Defensie als onbemand vliegtuig. De onbemande Raven en Scan Eagle zijn al enkele jaren in gebruik bij het CLAS.