Hoogvliegers (foto: EO)

OPINIE - BINNENLAND

Defensie in beeld

Van hoogvliegers naar dieptepunt?

LKOL B.D. P. DEKKERS

Al sinds de Eerste Wereldoorlog is de militaire luchtvaart een geliefd onderwerp voor allerhande media, variërend van stripverhalen tot grote bioscoopfilms, om het grote publiek te vermaken. Alleen al het aantal uitgebrachte films en series is niet meer te tellen, en er zou makkelijk een top-vijftig kunnen worden opgesteld. Bekende titels die ook in Nederland met veel succes werden getoond waren bijvoorbeeld The Blue Max (WO 1), Tora! Tora! Tora! (Pearl Harbor), Memphis Belle (WO 2), Flight of the Intruder (Vietnam) en nog vrij recent natuurlijk Top Gun met voor de dames de onweerstaanbare Tom Cruise als vlieger en voor de heren de aanlokkelijke researcher Kelly McGillis, die Tom eerst op zijn nummer zet om later toch maar innig verstrengeld bij hem achterop de motor te kruipen. De verhaallijnen zijn soms tamelijk waarheidsgetrouw, bijna als een documentaire, maar vaker dik aangezet en vol drama op Hollywoodachtige wijze geromantiseerd. De vliegers zijn meestal getalenteerde jonge daredevils die tot een of andere elite-eenheid behoren, de generaals hard-as-nails en de dames meestal van het model BB - voor onze jongere lezers, een rondborstige Franse diva uit de jaren vijftig en zestig die de meeste babyboomers nog helder voor de geest zal staan - en ach vult u de rest zelf maar in. Kortom, afgezien van de als documentaire bedoelde films, zijn het in min of meerdere mate geslaagde bombastische producties waar de gemiddelde bioscoopbezoeker of televisiekijker volop van kan genieten.

Ook in het Nederlandse medialandschap heeft de militaire luchtvaart nog wel eens tot een tv-serie geleid waarin een beeld werd geschetst van het leven op een vliegend squadron, de vliegeropleiding en de selectie van toekomstige militaire vliegers. Zo werd in 2008 al door de KRO een Nederlandse serie Top Gun Holland uitgezonden. Nu, twaalf jaar later, komt de EO met de serie Hoogvliegers die, zoals de producenten zelf stellen, een dramaserie is. En een drama is het, drie vrienden dromen van een carrière bij de luchtmacht, en o, o, wat maken die jongens en meisjes allemaal mee op de weg naar de verwezenlijking van hun droom. Een gerenommeerde soapserie als Goede Tijden Slechte Tijden is er niets bij. De scenarioschrijvers hebben alles uit de kast moeten trekken om er spannende verhalen van te maken die een groot publiek zouden moeten aanspreken. Het CLSK heeft eraan meegewerkt door het beschikbaar stellen van vlieguren, mensen en materieel. Waar Top Gun destijds in 1986, en de gelijkluidende Nederlandse tv-reeks uit 2008, zorgden voor een piek in de werving, is volgens de makers het aantrekken van nieuw personeel niet het hoofddoel geweest.

Alleen, wat jammer nou toch dat de scenarioschrijvers zich niet wat beter hebben verdiept in hoe het er in de vliegende squadrons in werkelijkheid aan toegaat. Kennelijk heeft alles ervoor moeten wijken om een dramatisch effect te bereiken. Een voorbeeld uit een van de eerste afleveringen: een vervelende Rus vliegt ons luchtruim binnen, de QRA gaat de lucht in, de Rus gaat weg en de QRA gaat terug naar de thuisbasis. Maar, hier is buiten de Russische waard gerekend, want hij komt weer terug en de QRA kan zo snel niet opnieuw de lucht in. Een leerling-vlieger, Rutger, steelt vervolgens een lesvliegtuig, gaat ermee de lucht in, roept ‘boe’ tegen die vervelende Russen die daarop definitief het hazenpad kiezen. Omdat hij eigenhandig de Russen uit ons luchtruim heeft verjaagd wordt Rutger beschouwd als een held en krijgt hij het Vliegerkruis uitgereikt voor dit dappere initiatief. We krijgen nog net niet te zien dat bij hun debriefing de Russische bemanning in Moskou rapporteert dat er met de Nederlandse luchtverdediging voor de donder niet te spotten valt.

Dit, uit een wel erg dikke duim gezogen verhaal getuigt van weinig kennis van de achtergronden wat betreft de toekenning van het echte Vliegerkruis. Het Koninklijk Besluit (KB) van 28 augustus 1941, waarin het Vliegerkruis werd ingesteld, sprak destijds namelijk van ‘daden van initiatief, moed en volharding, bedreven gedurende een vlucht in tijd van oorlog, al dan niet in onmiddellijke aanraking met den vijand’. Later werden de toekenningsgronden iets verruimd en verdween de toevoeging ‘in tijd van oorlog’. Zou men in Breda eigenlijk wel goed hebben opgelet aan welke scenario’s de luchtmacht zijn medewerking ging verlenen bij het maken van deze tv-serie? Of zou er vanuit Den Haag een oekaze aan vooraf zijn gegaan om mensen, middelen en vlieguren beschikbaar te stellen voor een tv-serie? Net als bij elke andere soapserie zijn de meningen bij het tv-kijkend publiek verdeeld tussen haters en liefhebbers. Men houdt van het genre of men vindt er niets aan en kijkt er nooit naar. Ook Hoogvliegers kent liefhebbers en haters, maar weet toch een groot publiek te trekken dat ervan geniet en scoort met dienovereenkomstige kijkcijfers. De eerste aflevering trok ruim een miljoen kijkers en de aflevering van 25 januari eindigde met meer dan 700.000 kijkers nog op een 14e plaats bij het kijkcijferonderzoek. Kritische geluiden op sociale media lijken veelal afkomstig van militairen en oudgedienden die hun ‘eigen’ krijgsmachtdeel op een nogal merkwaardige wijze zien neergezet. Maar, laten we eerlijk zijn, de (lucht-)opnamen zijn schitterend. Een succes dus voor de producenten, de EO en voor Defensie evenzeer als de serie zou resulteren in een grote piek in het aantal aanmeldingen voor een baan bij Defensie.

Het schijnt zelfs dat er al wordt overwogen om bij het CZSK een spin-off te maken. Wij zijn er nu al benieuwd naar. Zou het een variant op ‘Ferme jongens stoere knapen’ gaan worden, of toch ‘In een blauw geruite kiel’, al kan dat naar hedendaagse maatstaven natuurlijk al lang niet meer nu ook de onderzeedienst is opengesteld voor dames. Ja, wij gokken erop dat, zou er een op Hoogvliegers geënte, zich bij de marine afspelende serie het levenslicht aanschouwen, deze bij de onderzeedienst zal worden gepositioneerd. Aan boord van een Walrus vindt zelfs een scenarioschrijver zonder al te veel fantasie al snel alle elementen die zo’n serie spannend kunnen maken, als tenminste de werkelijkheid niet al te rechtlijnig hoeft te worden gevolgd. In zo’n kleine ruimte, zonder daglicht en frisse lucht, kunnen sluimerende conflicten immers zomaar aan de oppervlakte komen. Ongetwijfeld komt er een aflevering waarin zich iets catastrofaals afspeelt zodat de boot ergens op een dieptepunt van de oceaan komt vast te zitten op de zeebodem. Zouden de redders, Mammoet en Smit Internationale, nog op tijd komen? Maar ook de Russen zijn onderweg om onze geheimen van de Walrus te ontfutselen; spannend…

En de bijpassende muziek, dat wordt uiteraard In the Navy van de disco-groep The Village People uit 1979. Die mannen hadden toen al alles in huis qua inclusiviteit en diversiteit waar we tegenwoordig zo naarstig naar op zoek zijn.

... Search the world for treasure,
Learn science technology.
Where can you begin to make your dreams all come true,
On the land or on the sea.
Where can you learn to fly...

Als dat geen succes gaat worden…, we houden u op de hoogte, of in de diepte zo u wilt.