OPINIE - BINNENLAND

Vuurdoop

LKOL MPSD B.D. DRS. W.H.Th. HEIJSTER

Lezers van Carré die nog als militair in werkelijke dienst zijn hebben al kennis kunnen nemen van de voorstelling ‘Vuurdoop’. Ze kunnen ervan hebben gehoord, erover hebben gelezen of hebben hem al gezien. Leden met FLO of gepensioneerden kunnen zich wellicht nog herinneren hoe ze jaren geleden een programma op de Veluwe moesten doormaken om beter om te kunnen gaan met zaken als homoseksuele collega’s, vrouwen als collega, alcohol en drugs, teneinde een cultuurverandering bij de landmacht in gang te zetten. Om diezelfde reden moeten alle militairen van de landmacht sinds begin vorig jaar naar een confronterende voorstelling over de huidige cultuur van de krijgsmacht, m.n. in de omgang met elkaar. Dit, in navolging van de politie waar het personeel een op hun organisatie toegesneden programma van een dag moest volgen onder de titel ‘Rauw’. Dat maakte zoveel indruk op de leiding van het CLAS dat een vergelijkbaar programma werd gemaakt door Productiehuis Plezant. De theatervoorstelling vindt plaats op de Veluwe in een theaterzaaltje van het voormalige Radio Kootwijk. Ik had het geluk de eerste voorstelling te mogen meemaken, waar nog enkele schoonheidsfoutjes in zaten, maar die diepe indruk op me maakte, m.n. door de manier van presentatie.

‘Vuurdoop’ is een snelkookpan met tal van ongemakkelijke scènes, waarin naast seksisme ook racisme, pesterijen, corruptie, vuilbekkerij en kretologie in de krijgsmacht, zoals we die allemaal wel kennen, aan de orde worden gesteld. Die scenes zijn gemaakt op basis van verhalen van militairen. De voorstelling schuurt en wrijft om het gesprek op gang te brengen dat na afloop in kleine groepjes wordt gevoerd. ‘Vuurdoop’ is een onderdeel van een project van twee jaar dat de sociale veiligheid bij de landmacht moet vergroten door een bewustwordingsproces dat wat als ‘normaal’ wordt gedaan niet meer normaal moet worden gevonden en dus nagelaten. O.a. om te voorkomen dat nare incidenten, zoals bij de luchtmobiele brigade in Schaarsbergen, uitgebreid in de media aandacht krijgen en niet bijdragen aan een positief imago van de landmacht.

Bgen De Rijke, verantwoordelijk voor het personeelsbeleid en deze theaterproductie: ‘Met deze confronterende en herkenbare voorstelling bereiken we onze mensen en houden ze een spiegel voor, beter dan door een gedragscode of een glossy folder’. In de voorstelling worden dialogen en monologen flitsend gemengd met videobeelden en hedendaagse muziek. Scènes volgen elkaar op en spelen zich op veel verschillende plekken en momenten af. Een ruzie over vrouwen in het leger blijkt een flashback, terwijl een scène met ongewenste handtastelijkheden in Afghanistan speelt. Drankgebruik, bezuinigingen, PTSS bij veteranen en het effect op het thuisfront van de vele uitzendingen, lopen als een rode draad door de verhaallijnen en komen vooral terug in de nabesprekingen na afloop.

Dan blijken vele aanwezigen goed geraakt te zijn en soms een laagje water in de ogen te hebben gehad. Het vaakst gaat de klacht over het niet echt luisteren naar ondergeschikte militairen. En als je geen witte militair bent dan heet je Mohammed, al ben je in Suriname geboren. En een vrouw voortdurend ‘muts’ noemen getuigt ook niet van respect. Masculiniteit is mooi en hoort bij de krijgsmacht, maar dat betekent niet dat grenzen mogen worden overschreden. Volgens generaal De Rijke is het aantal meldingen over ongewenst gedrag toegenomen. Zaken die veelvuldig uit de nagesprekken naar voren komen worden aangepakt door organisatiecoaches bij de onderdelen.

De voorstelling blijkt hard binnen te komen en roept veel emotionele reacties op. Daarom is het maar goed dat er uitgebreid de tijd voor wordt genomen om de voorstelling na te bespreken onder deskundige leiding. Dat immoreel gedrag niet alleen in de lagere rangen voorkomt toont tegen het einde van de voorstelling een lkol die niet werd bevorderd, toen uitkwam dat hij een dienstauto oneigenlijk had gebruikt. Als buitenstaander mocht ik uiteraard niet deelnemen aan de nabesprekingen, en dat vond ik jammer. De deelnemende militairen kwamen heel wat stiller uit de voorstelling dan ze erin gingen. Ook ik was zeer onder de indruk van de voorstelling door de acteurs van Plezant. Nu maar hopen dat dit project een groter effect heeft dan die week op de Veluwe jaren geleden.

Voor meer informatie: plezant.nl/voorstellingen/vuurdoop