DEFENSIEBELEID EN KRIJGSMACHT

Stuit(er)end-verwarrend-vasthoudend-chaotisch

Een observatieverslag van het AO VCD van 5 februari 2020

KOL B.D. DRS. A.E. DE ROOIJ

Het was weer een voorrecht om het Algemeen Overleg van de Vaste Commissie voor Defensie (AO VCD) met de minister bij te wonen. De volksvertegenwoordiging mocht de bewindspersoon, in de aanloop naar de bijeenkomst van NAVO-ministers van defensie op 12 en 13 februari in Brussel, bevragen. Op de agenda stonden onderwerpen als 'NAVO-missies en operaties', 'Europese en trans-Atlantische veiligheid', 'Afschrikking en Verdediging'.

Opmerkelijk: niet de 'Lastenverdeling' waarover tijdens de NATO Leaders' Meeting in december vorig jaar te Londen zulke ferme uitspraken werden gedaan. Immers, daar zegde Mark Rutte toe dat Nederland zal doorgaan met het verhogen van het defensiebudget in lijn met zijn in 2014 in Wales gedane toezegging om te streven naar 2% bbp. De feitelijkheid is echter dat Nederland, als een van de weinige landen van het bondgenootschap, de defensieuitgaven na 2021 laat zakken en dus zelfs ver onder het Europees gemiddelde blijft bungelen.

Maar mw. Karabulut (SP) had daar geen boodschap aan. Zij richtte haar pijlen op Turkije (moet uit de NAVO), op de VS (moorddadig verstoren van de breekbare balans in het Midden-Oosten) en op het voornemen om grotere oefeningen (NAVO-oefening Defender 2020) te gaan houden op het Europese vasteland (verkeerd signaal; uitlokking van escalatie). Telkenmale vroeg zij de minister om dit aan de orde te stellen bij de aankomende conferentie en evenzovaak werd dat afgewezen en stuiterde zij terug in haar stoel.

Mw. Belhaj (D66) verwarde het gehoor enigszins door een pleidooi te houden om het defensiebudget toch echt wel in het licht van de enorme tekorten in de zorg en bij het onderwijs te zien. Karabulut veerde onmiddellijk op en viel haar collega hierin bij. Wacht even … zitten we hier in de VCD en gaan ze nu pleiten voor andere overheidssectoren?

Op de foro's de commissieleden Karabulut, Belhaj, Van Helvert en Bosman (bron: Tweede Kamer en Wikipedia)

Dhr. Van Helvert (CDA) werd dit nu echt te gek. Hij constateerde met spijt dat D66 destijds ook al zijn motie niet gesteund had, terwijl die partij wel degelijk toegezegd had te willen groeien naar een percentage van het bbp voor Defensie ter hoogte van het Europees gemiddelde. En daartoe moet de begroting nog fors groeien. In die motie van november 2019, mede ondertekend door VVD en SGP, werd de regering verzocht om ‘nog in deze kabinetsperiode’ verdere invulling te geven aan het Nationaal Plan voor de NAVO.

Nu was Belhaj op haar beurt verward en concludeerde dat het dan zeker een hele slechte motie was. Nu was iedereen verward en werd door de voorzitter ingegrepen met de oproep weer terug naar de inhoud te gaan. Van Helvert wees in zijn termijn opnieuw op de noodzaak meer budget voor defensie te alloceren. 'Die 2% is niet heilig, het gaat om het kunnen leveren van de bijdragen aan de NAVO zoals we die hebben toegezegd'. En 'onze strijdkrachten moeten sterker; we moeten ons wel houden aan wat we beloofd hebben, aan de NAVO en aan de kiezer, en dat geldt ook voor D66', aldus Van Helvert.

Dhr. Bosman (VVD) beet zich daar vervolgens ook in vast en wees erop dat Rutte in Wales (2014) ook had getekend voor 'halt any decline'; dat betekent niet 'streven naar', maar is een harde toezegging, die wij vervolgens in de begrotingsreeks na 2021 weer overduidelijk gaan negeren.

De minister antwoordde op haar eigen vrolijke, spontane en chaotische wijze, daarbij bijgestaan door zes beleidsmedewerkers aan haar zijde, meer dan het aantal Kamerleden tegenover haar. Wat we er in ieder geval uit konden opmaken: 'We voldoen bij lange na niet aan de 2%; we moeten daar naar toe'. 'We zijn nu de vierde van onder en dat is voor een rijk land niet goed'. Bosman drong nog eens aan: 'Hoe gaat de minister nu voorkomen dat het budget gaat dalen?', waarop de minister hem geruststellend verzekerde 'Ik blijf daar aandacht voor vragen'. 'Wij gaan het allemaal beschrijven in de Herijking, en die wordt dan door de volgende regering uitgevoerd'. En daar moet de militair, die graag nu - en niet volgens de lange lijnen van mw. Bijleveld - professioneel wil kunnen werken met moderne wapens en systemen, het maar mee doen.

In tweede termijn gebruikte Karabulut haar tijd om nog eens ferm tegen de NAVO te schoppen. En Belhaj meldde dat veiligheid ook op een andere wijze bereikt kan worden, zoals door betere zorg en meer onderwijzend personeel. Waar Karabulut dan weer op aansloot door de slogan 'meer onderwijzers, minder onderzeërs' te lanceren. Van Helvert gaf het nog niet op en gaf de minister nog eens te verstaan om - juist in de komende tijd van verkiezingsprogramma’s - aan alle partijen aan te geven wat er nu extra nodig is om het Nationaal Plan voor de NAVO (2018) tot implementatie te brengen. 'Dat is uw taak', aldus Van Helvert.

Het werd nu de hoogste tijd om, in het besef dat wij meer aan beleid door spreadsheet management doen, dan aan uitvoering, hevig teleurgesteld dit gremium van een functionerende parlementaire democratie te verlaten. Een soms verwarde, soms moedige en soms vasthoudende coalitie krijgt niets gedaan en kijkt samen met een stuiterende oppositie naar de beschamende rol van Nederland in de NAVO: een vingerwijzende, onderaan bungelende, parasiterende partner.